Η εκδήλωσή μας

Πραγματοποιήθηκε με επιτυχία η εκδήλωσή μας για Θεσσαλονίκη και Σμύρνη, που περιλάμβανε αναγνώσεις αποσπασμάτων, απαγγελίες και τραγούδια για τις δύο πόλεις. Γεμάτος ο ισόγειος, «ζεστός» χώρος του ΦΙΞ. Σχεδόν με κατάνυξη παρακολούθησαν οι άνθρωποι που μας ακούγανε όχι μόνο τα τραγούδια, αλλά και τα κείμενα που διαβάστηκαν ή απαγγέλθηκαν. Αναγνώσεις και απαγγελίες υποβλητικές. Ήταν μια βραδιά γεμάτη μυσταγωγία, συγκίνηση και νοσταλγία.

Εμείς οι «Λέξω προς αιθέρα», αν και ερασιτέχνες, αριστοτεχνικά, πιστεύω, αποδώσαμε τα 14 τραγούδια που είπαμε, ενώ η κα Μαρία Μπουράνη Καρασαββίδου, που τραγούδησε ασυνόδευτη παραδοσιακό της Σμύρνης «Όλα μου τα καράβια» μας συγκίνησε όλους.

Δυστυχώς η υπόσχεσή μας ότι θα προβάλουμε φωτογραφικό υλικό του μεγάλου Μπιλιλή και ότι θα συντελεστεί ζωντανή επικοινωνία μέσω skype με το Δήμαρχο Σμύρνης λόγω έκτακτης βλάβης των οργάνων της τεχνολογικής υποστήριξης δεν πραγματοποιήθηκε. Διαβάστηκε απλώς το γραπτό μήνυμα του Δημάρχου. Το φωτογραφικό υλικό του κ. Μπιλιλή θα παρουσιαστεί στην αμέσως επόμενη εκδήλωση των «Λέξω προς αιθέρα», στις 17 Νοέμβρη την ίδια ώρα πάλι στο ΦΙΞ, όπου θα παρουσιάσουμε πρόγραμμα με πολιτικό τραγούδι των ημερών μας, δικό μου και άλλων.

Η μέρα το ζητάει αλλά και οι καιροί το επιβάλλουν.  

Το πρόγραμμα της εκδήλωσής μας ήτανε:

Εισαγωγή: Ελένη Καρασαββίδου

Τραγούδι Αλέκου Τζιόλα: Του κόλπου δαχτυλίδι. Τραγουδάει ο Αλέκος Τζιόλας

Απόσπασμα από το «Το Μεγάλο άλμα, η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης του Σπύρου Κουζινόπουλου. Διαβάζει ο Γ. Περδίκης

Τραγούδι παραδοσιακό: Ας χαμηλώναν τα βουνά: Τραγουδάει η Βάσω Κουκουβίτου

Απόσπασμα Αγγέλα Παπάζογλου Ονείρατα της Άκαυτης και της Καμένης Σμύρνης Διαβάζει η Ελένη Καρασαββίδου

Σμύρνη:  Ποίημα του Άγγελου Σημειριώτη. Διαβάζει η  Φανή Αθανασιάδου

Τραγούδι Δήμου Μούτση: Στη Σμύρνη και στο Αϊβαλί: Τραγουδάνε: Σταύρος Καλόστος και Αλέκος Τζιόλας

Κουρσάροι…  ποίημα του Άγγελου Σημειριώτη. Διαβάζει η  Ελένη Καρασαββίδου

Τραγούδι παραδοσιακό Σμύρνης: Τικ, τικ, τίκι, τίκι, τακ. Τραγουδάει η Μαρία Σεβαστίδου

Απόσπασμα Αγγέλα Παπάζογλου Ονείρατα της Άκαυτης και της Καμένης Σμύρνης Διαβάζει η Ελένη Καρασαββίδου

Τραγούδι παραδοσιακό Σμύρνης: Από τα πολλά που μου `χεις καμωμένα. Τραγουδάει ο Χρήστος Καπράλος

Τραγούδι παραδοσιακό Σμύρνης: Όλα μου τα καράβια. Τραγουδάει η Μαρία Μπουράνη Καρασαββίδου

Δεκαετία του 30 Καπνεργάτες (του Καβαλιώτη Διαμαντή Αξιώτη)Διαβάζει ο Γιώργος Σαράτσης

Ανάγνωση στίχων του Επιταφίου Διαβάζει ο Γιάννης Περδίκης

Ακούγεται η εισαγωγή από τον Επιτάφιο του Μίκη Θεοδωράκη

Αποσπάσματα από  Οι άνθρωποι του μύθου του Στέλιου Ξεφλούδα διαβάζει ο Γιώργος Σαράτσης

Ακούγεται εισαγωγή με πνευστό από «Επέσατε θύματα»

Απόσπασμα Αγγέλα Παπάζογλου Ονείρατα της Άκαυτης και της Καμένης Σμύρνης Διαβάζει η Ελένη Καρασαββίδου

Τραγούδι των Ξέμπαρκων: Θεσσαλονίκη ΙΙ.. Τραγουδάει ο Σταύρος Καλόστος

Απόσπασμα από το Δικό μας Αίμα του Γ. Ιωάννου

Τραγούδι του Ζήκα: Τοξοβόλοι. Τραγουδάει ο Σταύρος Καλόστος

Ποίημα Τα Ηλιοτρόπια των Εβραίων του Γ. Ιωάννου Διαβάζει η Φανή Αθανασιάδου

Τραγούδι Μπακιρτζή: Ο ξένος. Τραγουδάει ο Σταύρος Καλόστος

Αφήγηση του Απόστολου Καλδάρα Διαβάζει ο Γ. Περδίκης

Ποίημα Τότε που Έλειπα του Γ. Ιωάννου

Τραγούδι των «Μικρών Περιπλανήσεων»: Με μια βάρκα. Τραγουδάει ο Σταύρος Καλόστος

Αναμνήσεις από Φεστιβάλ και ΔΕΘ

Τραγούδι Χατζηνάσιου: Τα χρόνια τα φοιτητικά. Τραγουδάει παίζοντας και κιθάρα η Ελένη Μάντζαρη

Αναμνήσεις από την Αντιπαροχή και τη Μεταπολίτευση

Τραγούδι Λουδοβίκου: Η Πύλη της Άμμου. Τραγουδάει ο Σταύρος Καλόστος

Ποίημα Δύση στο Θερμαϊκό του Γ.Θ.Βαφόπουλου Διαβάζει η Φανή Αθανασιάδου

Τραγούδι Τσιτσάνη: Όμορφη Θεσσαλονίκη. Τραγουδάει ο Σταύρος Καλόστος

Επιλογικό Απόσπασμα από κείμενο του Καβαλιώτη Διαμαντή Αξιώτη. Διαβάζει ο Γιώργος Σαράτσης

Τραγούδι Μικρούτσικου Καββαδία: Θεσσαλονίκη. Τραγουδάει παίζοντας και κιθάρα η Ελένη Μάντζαρη

Απόσπασμα από το Δικό μας Αίμα του Γ. Ιωάννου

Τραγούδι Το Μπαχτσέ Τσιφλίκι του Β. Τσιτσάνη. Τραγουδούν οι «Λέξω προς Αιθέρα».

*Στις Μουσικές περιπλανήσεις οι Λέξω προς Αιθέρα

Συμμετέχουν στην ορχήστρα:

Βέλκος Χρήστος, μπουζούκι

Ζαγοριανού Φαίδρα, βιολί 

Καλόστος Σταύρος, μπαγλαμάς και τραγούδι

Καπράλος Χρήστος, πνευστά, κρουστά και τραγούδι

Καρκαλέτσης Θεολόγης, κλασσική κιθάρα, λαούτο

Μαδεμλή Μάγδα, κρουστά

Παπαστεργίου Γιάννης, βιολί και μαντολίνο

Στεφαδούρος Μιχάλης, αρμόνιο

Τραγουδούν:

Καλόστος Σταύρος

Καπράλος Χρήστος

Κουκουβίτου Βασιλική

Μάντζαρη Ελένη

Μπουράνη Καρασαββίδου Μαρία

Σεβαστίδου Μαρία

Τζιόλας Αλέκος

Διαβάζουν  λογοτεχνικά αποσπάσματα οι Γιάννης Περδίκης (Θέατρο Έξω από τα Τείχη) Γιώργος Σαράτσης (αφηγητής) Φανή Αθανασιάδου και Ελένη Καρασαββίδου.

Κείμενα/συντονισμός: Ελένη Καρασαββίδου.

*Την εκδήλωση ανοίγει ο Νίκος Μπιλιλής με το κινηματογραφικό αρχείο του και ακολουθεί χαιρετισμός έκπληξη από την άλλη μεριά του Αιγαίου.

Πίνακές τους εκθέτουν: Η Μαδεμλή Μάγδα και η Μαρία Τραμπίδου

Σας γνωστοποιούμε ότι οι «Λέξω προς Αιθέρα» θα είναι πάλι εδώ στις 17 Νοέμβρη με πολιτικό τραγούδι των ημερών μας του Αλέκου Τζιόλα και άλλων.  

Οι "Λέξω προς Αιθέρα" σε συνεργασία με...

                                            ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Αγαπητοί φίλοι,

Την Παρασκευή 26.10.2012, μέρα γιορτής για τη Θεσσαλονίκη, στις 8.00 το βράδυ στο γνωστό FIX, που αναστηλώνεται πολιτιστικά, το μουσικό μας σχήμα «Λέξω προς Αιθέρα» σε συνεργασία με την ομάδα Λόγου Art Attack παρουσιάζουν πρόγραμμα για τα 100 χρόνια ελεύθερης Θεσσαλονίκης και τα 90 της χαμένης Σμύρνης, που περιλαμβάνει αρχειακές φωτογραφίες των δύο πόλεων, κειμενικές αναφορές και τραγούδια γι` αυτές.  Αλλά και την έκπληξη: Ο Δήμαρχος Σμύρνης κατά τη διάρκεια της εκδήλωσής μας σε ζωντανή σύνδεση στέλνει μήνυμα φιλίας και συμφιλίωσης μεταξύ των δύο λαών.

Σας καλούμε να χαρείτε μαζί μας τη βραδιά αυτή.

Οι «Λέξω προς αιθέρα»

Αλέκος Τζιόλας

Η εκπρόσωπος της ομάδας Λόγου Art Attack, που είναι και υπεύθυνη για τη διοργάνωση αυτής της εκδήλωσης, Ελένη Καρασαββίδου, γράφει σχετικά:

   Η Θέλησή μας να θυμόμαστε είναι η θέλησή μας ν’ αλλάξουμε τον κόσμο... έγραψε η Αμερικανίδα πανεπιστημιακός Τζόαν Νεστλ. Η θέληση μας να συνδέσουμε την μνήμη με την ιστορία δυο τόπων, με το «παραμύθι δυο πόλεων», είναι η θέλησή μας ν’ αναζητήσουμε, μες τις συμβάσεις της ενήλικης ζωής και της πολιτικής, ένα “πέρασμα” σε ένα “αλλού”, σε μια έννοια “μιας άλλης, καλύτερης, ζωής, που βασανίζει τον άνθρωπο από την εποχή του Μωυσή και του Οδυσσέα” (Καρασαββίδου, 1997). Κρυμμένο, αλλά όχι ξεχασμένο, πίσω από διάφορα ονόματα (Έρωτας, «Ευτυχία», Παράδεισο ή Ιερουσαλήμ, Κάμελοτ ή «Σοσιαλισμό»...) με καραβάκι, αυτό το καραβάκι του Ρεμπώ, την “παιδική” φαντασία”.

    «Από τη Σμύρνη στη Σαλονίκη, διαδρομές τόπων, διαδρομές ανθρώπων» λοιπόν… Για μας (κι ευχαριστούμε το Φιξ για την Φιλοξενία) αν έχει κάτι αξία, μέσα σε τόσες άλλες προσπάθειες με αξία, είναι να σπάσουμε «τα στεγανά» στους τρόπους εορτασμού, να βρούμε τις συνάφειες ανθρώπων κι εποχών πέρα από την ιδεολογική χρήση της ιστορίας απ’ όλες τις πλευρές, και να το καταφέρουμε μέσα από τον συμμετοχικό πολιτισμό, όπου άνθρωποι της πόλης δηλαδή, σχήματα  ερασιτεχνών με την ιδιότητα του πολίτη, θα παρεμβαίνουν πολιτιστικά μιλώντας με λέξεις, νότες και χρώματα για όλα όσα αποτελούν τη Μνήμη μας αλλά και το Παρόν μας…

Συμμετέχουν, τραγουδώντας  τραγούδια για τη Σμύρνη και τη Σαλονίκη, οι «Λέξω προς Αιθέρα»* και η ομάδα Λόγου Art Attack.

Υπό την Αιγίδα της Εταιρείας Συγγραφέων Β.Ε. και του Συλλόγου Byron για τον Πολιτισμό και τον Φιλελληνισμό.

Περισσότερες πληροφορίες για τους συντελεστές της εκδήλωσης στο ενημερωτικό μας δελτίο που έχει ως εξής:

Μια βραδιά όπου η Μνήμη συναντά το Παρόν και η Λογοτεχνία

το Τραγούδι….

Πολυχώρος Φιξ, Θεσσαλονίκη, Παρασκευή 26 Οκτωβρίου ώρα 8 μ.μ.

Στις Μουσικές περιπλανήσεις οι «Λέξω προς Αιθέρα»*

Διαβάζουν  λογοτεχνικά αποσπάσματα οι Γιάννης Περδίκης (Θέατρο Έξω από τα Τείχη), Γιώργος Σαράτσης (αφηγητής) και Ελένη Καρασαββίδου.

Κείμενα/συντονισμός: Ελένη Καρασαββίδου.

Την εκδήλωση ανοίγει ο Νίκος Μπιλιλής με το κινηματογραφικό αρχείο του και ακολουθεί χαιρετισμός έκπληξη από την άλλη μεριά του Αιγαίου.

Μουσικές επιλογές από τους: «Λέξω προς Αιθέρα»

Μέλη του:

Βέλκος Χρήστος: Μπουζούκι

Ζαγοριανός Δημήτρης: Ακουστική κιθάρα, τραγούδι 
Καλόστος Σταύρος: Μμπαγλαμάς, τραγούδι

Καπράλος Χρήστος: Πνευστά, κρουστά, τραγούδι 
Καρκαλέτσης Θεολόγης: Κλασσική κιθάρα, λαούτο, συντονιστής 
Μαδεμλή Μάγδα: Κρουστά 

Παπαστεργίου Γιάννης: Βιολί, μαντολίνο

Στεφαδούρος Μιχάλης: πιάνο, κρουστά

Τζιόλας Αλέκος, τραγουδοποιός**
Έκτακτες συμμετοχές:
Ζαγοριανού Φαίδρα, βιολί

Κουκουβίτου Βασιλική, τραγούδι  

Μαντζάρη Ελένη: Κιθάρα, τραγούδι
Μπουρανή Καρασαββίδου Μαρία: Τραγούδι

Σεβαστίδου Μαρία: Τραγούδι

*Το συγκρότημα «Λέξω προς Αιθέρα» αποτελείται κυρίως από εκπαιδευτικούς, ερασιτέχνες στη μουσική, και ξεκίνησε τραγουδώντας τραγούδια του Αλέκου Τζιόλα. 

**Προσωπικά συμμετέχω στην εκδήλωση με το ακόλουθο τραγούδι μου

Του κόλπου δαχτυλίδι

    (Η Θεσσαλονίκη)

Στα μάταια όλοι μου ιστορούν  πόσο ωραία είσαι

Το βλέπω με τα μάτια μου πως δεν ανιστορείσαι

Από πεύκο είναι τα μαλλιά σου

Να `χουνε δροσιά τα όνειρά σου

Του κόλπου δαχτυλίδι

Της πέτρας του στολίδι

Στον ήλιο να χρυσίζει

Μακριά να λαμπυρίζει

Από μακριά σου πάντοτε κοιτώ το πρόσωπό σου

Το κυματάκι δροσερό σκάει στο μάγουλό σου

Μα δεν είσαι στην περπατησιά μου

Κι όλα στέγνωσαν τα όνειρά μου

Του κόλπου δαχτυλίδι

Της πέτρας του στολίδι

Στον ήλιο να χρυσίζει

Μακριά να λαμπυρίζει

Κατάματα τον Όλυμπο τον έχεις όλη μέρα

Μα εσύ σκιές ασπάζεσαι και δεν τις κάνεις πέρα

Κι αν πονώ που μέσα μου δε σ` έχω

Μα και τις σκιές σου δεν αντέχω

Κοιμήσου στα όνειρά σου

Πάνω στα σύμβολά σου

Του κόλπου δαχτυλίδι

Της πέτρας του στολίδι

"Ο Παστίτσιος"

                                          

                    Από τη «γαϊδουρολογία» στη «διατροφολογία»

Δεν πρόλαβα σχεδόν να αναρτήσω το προηγούμενο κείμενο και προέκυψε «Ο Παστίτσιος», για να μου επαληθεύσει τις επιφυλάξεις, υπογραμμισμένες εδώ, της περικοπής μου: «Τουλάχιστον στη Δύση λογω παράδοσης αλλά και θεσμικής  κατοχύρωσης της ελευθερίας της έκφρασης, είναι νόμιμο σχεδόν και θεμιτό να βλέπει κανείς το θείο, όπως νομίζει, ακόμα και να το σαρκάζει. Αυτό όμως είναι κατάκτηση μόνο της Δύσης κι εδώ όχι πάντα πλήρης». Την Ελλάδα είχα στο μυαλό μου, όταν διατύπωνα επιφυλάξεις.

Δεν ξέρω το εκφραστικό ή θεματολογικό περιβάλλον του «Παστίτσιος», για να κρίνω την αισθητικότητα ή αντιαισθητικότητα της λεκτικής παραποίησης. Αφής στιγμής όμως παρεμβαίνει η Πολιτεία, το θέμα παύει να είναι αισθητικό. Μετουσιώνεται ακαριαία σε πολιτικό μεγάλων διαστάσεων, επειδή πρόκειται για κατάδηλη απόπειρα κατάπνιξης της ελευθερίας του λόγου. Και το ανησυχητικό δεν είναι τόσο που το έθεσε στη Βουλή κόμμα του Κοινοβουλίου μας – θέματα σχετισμένα με άσκηση ελευθεριών μας συνέχεια θα θέτει η "Χρυσή Αυγή", έως ότου αυτές εκλείψουν παντελώς - όσο που η Κυβέρνηση ανταποκρίθηκε στις απαιτήσεις του ναζιστικού μορφώματος της χώρας μας υποκινώντας τη δικαστική εξουσία σε διωκτική δράση. Ειδάλλως, αν η Κυβέρνηση δεν ήταν υποκινητής της δίωξης, θα `πρεπε ήδη να είχε παραιτήσει τον αρμόδιο Υπουργό και τα διωκτικά όργανά του. Κι επειδή δεν πρόκειται για μονοκομματική Κυβέρνηση αλλά για τρικομματική, η ευθύνη βαρύνει το ίδιο και τα άλλα δύο κόμματα, που επέτρεψαν στην Κυβέρνηση την τέλεση αυτής της δίωξης ή που δεν απαίτησαν την παραίτηση των οργάνων που την ασκήσανε. Λέγαμε στη Μετεκλογική Τριλογία Β, Εκτίμηση αποτελεσμάτων (ανάρτηση 22.6.2012) για την αγαστή συνεργασία που θα έχει η ΔΗΜΑΡ με τους ακροδεξιούς της ΝΔ κατά τη συγκυβέρνηση. Τώρα διαπιστώνουμε την ευθυγράμμισή της και με τους «χρυσαυγίτες».  

Δε θ` ασχοληθώ περισσότερο με το θέμα. Μια αφιέρωση όμως θα την κάνω για όλους τους εμπλεκόμενους. Η «ανεύρεση του Δία» είναι ένα τραγούδι που ξεκίνησα να γράφω, όταν ανέβηκα πριν μερικά χρόνια στο Μύτικα του Ολύμπου. Οι στίχοι που παραθέτονται εδώ είναι ολόκληροι, ενώ στο τραγούδι που εκτελείται από σχολική χορωδία και που θ` ανέβει άμεσα στο You Tube, είναι συντμημένοι.

      

                Η ανεύρεση του Δία

Ξεκίνησα χαράματα από τις παρυφές του

Στου γέρου Όλυμπου ψηλά να βγω τις κορυφές του

Του Δία ίχνη μήπως βρω ίσως και το θρονί του,

Όπου καθόταν κι άστραφτε στο νεύμα η βουλή του

Όσο κι αν έψαξα παντού Μύτικα και Στεφάνι

Κανένα ίχνος πουθενά μάρτυρα να με κάνει.

Εκθρόνιση ήταν, σκέφτηκα, δεν παραιτήθει μόνος,

Κάπου γκρεμοτσακίστηκαν Δίας μαζί και θρόνος

Δέθηκα γάντζους και σχοινιά τα βράχια να κατέβω

Στων Καζανιών το βάραθρο ίχνη του να γυρεύω.

Κι εκεί που μάταια έψαχνα βλέπω κάτι σαλεύει

Με νεύμα και με βογγητά να σηκωθεί γυρεύει

Το Δία βλέπω, μάτια μου, το νεφελοσυνάχτη

Που σαν ξαπέλυε κεραυνούς όλα γινόταν στάχτη.

Και μου ζητάει τα μέλη του τα διασκορπισμένα

Να τα μοντάρω στο κορμί να ξαναγίνουν ένα

Δία, λέω, βρήκες άνθρωπο να θες να σ` αναστήσει

Που μήτε στ` όνειρο θεό δε θέλει ν` αντικρίσει.

Μα ήταν ο θρήνος του βαρύς, το παρακάλι κλάμα,

Λες κι έκοβε τα σπλάχνα του πυρακτωμένη λάμα

Τότε με πιάνει λύπηση, σαν άκουγα τους βόγγους

Πού `βγαζε η ψυχούλα του και μπέρδευε τους φθόγγους

Μα είχα κι ερωτήματα σπουδαία να του βάλω

Και πώς από κορμί λειψό απάντηση να βγάλω

Αφού καλά τον μόνταρα και στήθηκε στα πόδια

Αρχίζει αμέσως να μου λέει ευγνωμοσύνης λόγια

Τότε παίρνω αφορμή κι εγώ, αρχίζω ερωτήσεις:

- Δία μου, εσύ αθάνατος, έτσι να καταντήσεις;

- Έχει κι ο μύθος, μου απαντά, τα όρια στο χρόνο

Κι όταν το φέρνουν οι καιροί, μένει ο φλοιός του μόνο.

- Μα πες μου, Δία μου, κι αυτό, πώς σ` έφαγε ο Εβραίος;

Μη σου `λειπε η δύναμη, για δεν ήσουν ωραίος;

- Σε κάλλος και σε δύναμη δε μου `βγαινε κανένας,

Μ` έφαγε που τη γνώμη του έλεγε ο πάσα ένας.

- Κι εκείνον ποιος τον έσωσε απ` την πολυφωνία;

- Είχε πεθάνει αιώνες πριν, μου λέει, η «οχλοκρατία»

Κι ενώ ο Δίας μου απαντά, η ενοχή μου ανάβει,

Γιατί ανέστησα θεό και τώρα ποιος τον παύει;

Τον έβλεπα κι ανήσυχο, κάτι σαν να γυρεύει.

Ψάχνει μήπως το σκήπτρο του ξανά να βασιλεύει;

Κρύος ιδρώτας μ` έπιασε, τα πόδια μου λυγίσαν,

Γκρεμιέμαι αμέσως καταγής κι οι αισθήσεις μου ξυπνήσαν. 

"Είπε ο γάιδαρος το γάιδαρο κεφάλα"

«Είπε ο γάιδαρος το γάιδαρο κεφάλα». Γιατί;

Προετοιμάζεται άραγε νέα στρατιωτική επέμβαση σε αραβική χώρα;

Η κατασκευή εχθρού είναι το πρώτο μέλημα καθενός που σχεδιάζει επίθεση. Για πολλούς λόγους. Για να έχει στόχο η σχεδιαζόμενη επίθεσή του, για να προετοιμάζει ψυχολογικά την κοινή γνώμη, για να κρατά συσπειρωμένους και ετοιμοπόλεμους τους συνεργάτες του, αλλά και για να επιτευχθεί η υποβάθμιση της ανθρώπινης αξίας των θυμάτων είτε άμαχων είτε ένοπλων, αφού, εκτός από την ανάλογη κατασυκοφάντηση που θα τους γίνει από πιο πριν, θα ανήκουν και στο στρατόπεδο του εχθρού. Πώς έλεγε ο Κοέν, ο εφευρέτης της βόμβας νετρονίου, που εξοντώνει μόνον ανθρώπους και αφήνει άθικτες τις υλικές κατασκευές: «Οι αντίπαλοι δεν είναι άνθρωποι. Είναι στρατιώτες του εχθρού». Για να έχει λοιπόν επιτυχία μια στρατιωτική επιχείρηση, προαπαιτείται ολοκληρωμένη κατασκευή εχθρού. Ο απώτερος σκοπός φυσικά γνωστός: Η διατήρηση της ηγεμονίας στον πλανήτη από τους ηγεμόνες του, αν αυτός δεν είναι ένας και μόνο.

Και ο χριστιανικός θεός το ίδιο έκανε από την πρώτη στιγμή της «πλάσης» μας. Έστησε εχθρούς απέναντί μας. Το σατανά κατ` αρχήν, που, αν και παντοδύναμος ο «δημιουργός» του, δεν μπορεί να τον εξουδετερώσει, αλλά και τους οπαδούς του σατανά, τους άλλους ανθρώπους, ώστε να συσπειρώνει τους δικούς του αντιτάσσοντάς τους στους άλλους  και από την άλλη να έχει τα νώτα της εξουσίας του φυλαγμένα. Έχει μεγάλο ενδιαφέρον για την ποιότητα αυτής της θρησκείας, όπως και κάθε άλλης, που οι προστατευόμενοι του βιβλικού θεού δεν είχαν καμιά άλλη αρετή να επιδείξουν παρά μόνο υπακοή. Και η ανταμοιβή εκ μέρους του θεού τους πλουσιοπάροχη φυσικά και στην εδώ ζωή και στην επέκεινα. Έτσι γεννήθηκαν οι ρατσιστικές αντιλήψεις και οι διαχωρισμοί μεταξύ των ανθρώπων. Η θρησκεία, η κάθε θρησκεία, υπήρξε ο κύριος συντελεστής αυτών των διαχωρισμών.  

Οι τρεις τώρα θρησκείες, η Ιουδαϊκή, η Χριστιανική και η Μωαμεθανική, που είναι συγγενικότατες, όχι μόνο επειδή η Παλιά Διαθήκη είναι κοινή τους βάση αλλά και επειδή οι θεοί τους έχουν τις ίδιες σχεδόν ιδιότητες, βρισκόταν, όπως ήταν φυσικό, ανέκαθεν σε αντιπαράθεση αλλά και συγκρούσεις, που διατηρούνται ως σήμερα και αναζωπυρώνονται μάλιστα έντεχνα. Στο διάβα της Ιστορίας η Μωαμεθανική θρησκεία, αν και πιο φανατιστική ίσως από τις άλλες, φαίνεται να επέδειξε ανοχή απέναντί τους μεγαλύτερη. Αυτό πρέπει να οφείλεται στη συγγένεια που αναγνωρίζει το ίδιο το Κοράνι μεταξύ των τριών αυτών θρησκειών και  συνιστά γι` αυτό σεβασμό απέναντί τους. Οι Εβραίοι της Ισπανίας για παράδειγμα, που καταδιώχθηκαν από τους Καθολικούς το 15ο  αιώνα, βρήκανε καταφύγιο στη Θεσσαλονίκη, εδώ όπου είχε εξουσία η Οθωμανική Αυτοκρατορία και θρήσκευμά της ήτανε το Ισλάμ.  

Στην πρόσφατη στρατιωτική επίθεση της Δύσης κατά του Ισλάμ, και πιο ειδικά κατά του Ιράκ και του Αφγανιστάν, χρειάστηκε πολύτροπη κατασκευή του εχθρού. Τότε για πρώτη φορά γίνεται λόγος από τους χριστιανούς εκπροσώπους της Δύσης για τόξο του διαβόλου, για πολιτισμικό χάσμα μεταξύ Ανατολής και Δύσης και για πολιτισμική υπεροχή της δεύτερης.  Πραγματοποιείται η στρατιωτική επέμβαση που αναδεικνύει τη Δύση νικήτρια. Προσωρινά φαίνεται να ειρηνεύουν τα πράγματα, έστω και δια της βίας. Επειδή όμως επιδίωξη της Δύσης δεν είναι η ειρηνική συνύπαρξή της με τους «διαφορετικούς», αλλά η καθυπόταξή τους – πώς αλλιώς θα διατηρεί την ηγεμονία της – προετοιμάζεται η νέα επίθεση, που λέγαμε και που προαπαιτεί κατασκευή εχθρού, άρα ανακατασκευή του. Ξέρουνε εντωμεταξύ οι δυτικοί το φανατισμό των οπαδών  του Ισλάμ (φονταμενταλιστές τους λένε), ξέρουνε όμως και πώς μπορεί να γίνει θαυμάσια εκμετάλλευσή του, ώστε να επιτευχθεί η «αυτοσυκοφάντησή» τους. Προκαλώντας λοιπόν με τη δυσφήμιση του θεού τους το παθιασμένο θρησκευτικό τους αίσθημα, τους εξαγριώνουν, τους μετατρέπουν σε παράφρονες που βιαιοπραγούν και σκοτώνουν τυφλά, ώστε να δικαιολογείται κατόπιν η δική τους στρατιωτική επέμβαση. Τους βάζουν με πιο απλά λόγια να δείχνουν πόσο «χαζοί» και τυφλοί είναι, για να μη μας πειράζει στη συνέχεια το βλάψιμό τους, που θα γίνει με βομβαρδισμούς. Γιατί, όταν επιτυγχάνεται στη συνείδησή μας η υποτίμηση, η έκπτωση της ανθρώπινης αξίας του άλλου, αφού εκτός από «χαζός» είναι και επικίνδυνος, τότε η συνείδησή μας μπορεί, αν όχι να αναλαμβάνει, τουλάχιστον να εύχεται και να ανέχεται την εξόντωση αυτού του «επικίνδυνου χαζού».

Βέβαια δε θέλουμε να ισχυριστούμε ότι κακώς ασκείται κριτική στο πρόσωπο του ιδρυτή μιας θρησκείας ή κακώς που εμπαίζεται. Τουλάχιστον στη Δύση λογω παράδοσης αλλά και θεσμικής  κατοχύρωσης της ελευθερίας της έκφρασης, είναι νόμιμο σχεδόν και θεμιτό να βλέπει κανείς το θείο, όπως νομίζει, ακόμα και να το σαρκάζει. Αυτό όμως είναι κατάκτηση μόνο της Δύσης κι εδώ όχι πάντα πλήρης. Ο Διαφωτισμός πρόταξε τις αξίες της λογικής έναντι των θρησκευτικών, ενώ το επακολούθημά του, η Γαλλική Επανάσταση, κατοχύρωσε εν πολλοίς θεσμικά την πρωτοκαθεδρία της λογικής με την εγκατάσταση κοσμικού κράτους. Έτσι η χριστιανική θρησκεία τέθηκε κάτω από τον έλεγχο της λογικής και είναι εξαναγκασμένη να δείχνει τιθασευμένη, θέλει δε θέλει. Δε θεωρείται πια η θρησκευτική «αλήθεια», όπως πριν από την εμφάνιση του Διαφωτισμού, ανώτερη από της λογικής κι εννοούμε εδώ της γνώσης, της έρευνας, της δημοκρατίας, της δικαιοσύνης, της ισότητας, ώστε να τις καθυποτάσσει, αλλά μια απλή αξία υποκείμενη στη λογική.

Θα πάρω ένα παράδειγμα που προκάλεσε πολλές συζητήσεις και που έχει την όψη πολύ διφορούμενου θέματος, την απαγόρευση της μαντήλας στη Γαλλία. Από τη μια η απαγόρευση φαίνεται να αντιστρατεύεται την ελευθερία της έκφρασης και το σεβασμό στη διαφορετικότητα, που κατοχυρώνει η θεσμοποιημένη λογική στη Δύση, και από την άλλη μια καθυποταγμένη στη λογική αξία, όπως είναι και πρέπει να είναι όλες, δε συμμορφώνεται με τις επιταγές της και απαιτώντας την αναγνώρισή της ως υπέρτερης συμπεριφέρεται κατά τη δημόσια έκφανσή της παρακάμπτοντας τους δημόσιους κανόνες της λογικής. Προς τα πού λοιπόν γέρνει του ορθού η ζυγαριά;

Το δικαίωμα της ελευθερίας του λόγου, όπως ακριβώς λέγεται, είναι δικαίωμα στην ελεύθερη έκφραση του λόγου, δηλαδή σκέψεων και απόψεων, όχι στην ελεύθερη έκφραση της συμπεριφοράς. Όσο κι αν η εκφορά λόγου καμιά φορά ισοδυναμεί με συμπεριφορά, όμως δεν είναι καθόλου ταυτόσημες. Άλλο διατύπωση απόψεων είτε με απλό λόγο είτε με έντεχνο είτε ακόμα και με τις άλλες μορφές τέχνης, και άλλο η ίδια η πράξη, δηλαδή η συμπεριφορά. Κανείς δεν εμποδίζει τους οπαδούς της μαντήλας  ή άλλους να υπερασπίζονται δια του λόγου, στην πλατιά έννοια ο όρος, το «φόρεμά» της. Τους εμποδίζεται η πράξη του «φορέματός» της. Και αυτό δεν ισχύει μόνο για τη μαντήλα. Μπορεί ο καθένας να υποστηρίζει ανεμπόδιστα ότι πρέπει να κυκλοφορούμε γυμνοί, δεν μπορεί όμως, δεν του επιτρέπεται   να κυκλοφορεί γυμνός. Μα και η μόδα στην εμφάνισή μας που κάθε τόσο αλλάζει, πώς είναι επιτρεπτή, μπορεί να μου αντιτείνει κάποιος; Και το «φόρεμα» της μαντήλας ας εκληφθεί ως έκφανση της μόδας. Χωρίς να είμαι υπέρ της απόλυτης ελευθερίας της μόδας ή της ασύδοτης εμπορικής της εκμετάλλευσης, που είναι ισοδύναμα και γι` αυτό είμαι επιφυλακτικός απέναντί της, το «φόρεμα» της μαντήλας δε γίνεται από μόδα. Η μαντήλα φοριέται, για να δηλώνεται το νόημά της, το θρησκευτικό αλλά και το «ανθρωπιστικό» που στην περίπτωσή της είναι αντιανθρωπιστικό, αφού συνιστά έντονη καταπάτηση της ισότητας μεταξύ των δύο φύλων.  Και οι ίδιοι οι υπερασπιστές του «φορέματός» της ή οι «φορείς» της δε δέχονται έναν τέτοιο ρόλο στο «φόρεμά» της. Τη φοράνε, ή υπερασπίζονται το «φόρεμά» της για να εκφράζουν έμπρακτα, με τη συμπεριφορά τους τις θρησκευτικές και κοινωνικές τους πεποιθήσεις, τις αντιανθρωπιστικές, είπαμε. Και η λογική αντιανθρωπιστικές συμπεριφορές δεν επικροτεί ούτε επιτρέπει, εφόσον είναι ρυθμιστής της ζωής μας.     

Κι ενώ στη Δύση υποτίθεται ότι η θρησκεία είναι εξοβελισμένη από το κοσμικό κράτος και ο ανορθολογισμός της δεν μπορεί να παίρνει δημόσιο χαρακτήρα, επειδή όμως το θρησκευτικό συναίσθημα και εδώ είναι έντονο και καθολικό σχεδόν, διεισδύει από το παράθυρο ή και από την πόρτα στο χώρο όπου ασκείται η κοσμική εξουσία και συχνά την καθορίζει. Στην Αμερική προπάντων, όπου έχουμε να κάνουμε με μια πολύ πουριτανική κοινωνία, το φαινόμενο είναι συνηθισμένο. Ιδίως, όταν οικονομικά συμφέροντα επιβάλλουν τη θετική τώρα εκμετάλλευση του θρησκευτικού συναισθήματος και την εναντίωσή του προς άλλα θρησκεύματα που συνιστούν εμπόδιο.  

Πάντως άλογες δυνάμεις είναι και οι δύο. Ποια η διαφορά τους. Η μια, του Ισλάμ, που είναι το αδύνατο μέρος του διπόλου και που ιστορικά δεν έχει δεχθεί την επενέργεια της λογικής, ώστε να εξαναγκαστεί να εξορθολογίσει κάπως τη συμπεριφορά της, εμφανίζει όλα τα χαρακτηριστικά μιας αυτούσιας άλογης δύναμης. Αυτή λοιπόν η δύναμη, όταν προσβληθεί, γίνεται θηρίο που δε βλέπει τίποτα μπροστά του. Γι` αυτό και θέλει ειδική μεταχείριση, όπως το προβληματικό άτομο, αν θέλουμε να μην το εξαγριώσουμε. Ενεργεί δε πάντοτε με συναισθηματική αυτενέργεια. Η άλλη άλογη δύναμη της χριστιανικής θρησκείας ή της Δύσης, που είναι και το ισχυρό μέρος του διπόλου και που έχει φέρει σε ταύτιση τα οικονομικά συμφέροντα των μεγάλων με τα θρησκευτικά των δικών της ανθρώπων, λόγω της επικυριαρχίας της λογικής υποχρεώνεται και θεσμικά να εκδηλώνει κάπως εξορθολογισμένη συμπεριφορά. Ενεργεί όμως πάντα νοησιαρχικά, με συνειδητές στοχεύσεις και σκοπιμότητες, δόλια αλλά και με όλα τα μέσα που της προσφέρει η επινοητικότητα της νόησης και η τεχνολογική υπεροχή. Η εκμετάλλευση του θρησκευτικού συναισθήματος εδώ είναι διπλή, και προς τη μεριά του δικού της στρατοπέδου και προς τη μεριά του στρατοπέδου του εχθρού. Ικανοποιώντας ενεργοποιεί το θρησκευτικό συναίσθημα των δικών της ανθρώπων και εξασφαλίζει όχι μόνο δικαίωση αλλά και ισχυρή παρόρμηση στις δράσεις της, από την άλλη με τεχνητές εξαγριώσεις της θρησκευτικότητας του εχθρού προκαλεί τις αντιδράσεις που χρειάζεται, ώστε να εξυπηρετηθούν άμεσα και αποτελεσματικά οι επιδιώξεις της. Ο οικονομικός παράγοντας είναι βέβαια αυτός που τα κινεί όλα, αλλά, επειδή φαντάζει κυνικός,  περιβάλλεται θρησκευτικό μανδύα, που με το αζημίωτο προσφέρεται από τη θρησκεία, όπως πάντα. Έτσι κατορθώνεται η ένοπλη και έμπρακτη κατοχύρωση των συμφέροντων της, που δεν είναι άλλα από αυτά των ισχυρών. 

Εγώ δεν είμαι με τον πρώτο «γάιδαρο», αλλά με το δεύτερο, ας είναι περισσότερο κεφάλας.