Συνέχεια της τριλογίας

Β. Η στάση των λαών της Ευρωζώνης

Δεν είναι κατ` αρχήν ενιαία, γιατί δεν ήταν ίδιο το πλήγμα που δέχθηκε η κάθε ευρωπαϊκή χώρα από την κρίση. Ήταν κατά χώρες ταξικά διαρθρωμένη η κοινωνία της Ευρώπης. Μπορεί κάποιες να είχαν και οφέλη, όπως η Γερμανία. Δεν μπορεί επομένως να περιμένει κανείς από τη Γερμανία, Κυβέρνηση και λαό, αντίδραση παρά μόνο προώθηση της πολιτικής των πρώτων αδίστακτων. Ο οικονομικός ηγεμονισμός της Γερμανίας στην Ευρώπη, που φάνηκε να είναι και διοικητικός μετά την κρίση, επιτεύχθηκε χάρη στην πλήρη της ευθυγράμμιση και στην ταύτιση των δικών της συμφερόντων με τα δικά τους. Μ` ένα λόγο η Γερμανία είχε και εξακολουθεί να έχει μέγιστα οφέλη, επειδή έπαιξε επάξια το ρόλο που της ανατέθηκε. Γιατί επιλέχθηκε πάλι η Γερμανία να παίξει αναθεμένο ρόλο είναι ένα πρώτο ερώτημα, που αυτή τη στιγμή τουλάχιστον δε θα επιχειρήσουμε να απαντήσουμε.  

Όσες άλλες χώρες της Ευρωζώνης η κρίση απλώς τις άγγιξε, παρέμειναν συρόμενες στο γερμανικό άρμα, για να διασώσουν στο μεγαλύτερο βαθμό τα δικά τους ωφελήματα. Οπότε κι από δώ αντίδραση δεν μπορούσε να περιμένει κανείς.

Οι χώρες του Νότου που πλήγηκαν, κάποιες ως και θανάσιμα όπως η Κύπρος και η δική μας, εκδηλώσανε αντιδράσεις όχι όμως συντονισμένες, δυναμικές, ανάλογες και επάλληλες. Θα `λεγε κανείς πως χλιαρότατη ήταν η αντίδρασή τους απέναντι σ` ένα τόσο ισχυρό παραλυτικό ταξικό χτύπημα. Και όμως οι αντιδράσεις τους τελείως αναιμικές, δυσανάλογες. Εννοούμε πάντα τη σθεναρή και ανατρεπτική καταστάσεων αντίδραση.

Γιατί; Αυτό είναι ένα μεγάλο ερώτημα, που ζητάει απάντηση.

Αν το χτύπημα ήταν σοκαριστικό ή όχι δεν έχει καμιά σημασία. Σημασία έχει ότι, ακριβώς επειδή ήταν σοκαριστικό, έπρεπε να υπάρξει το ίδιο ισχυρό, σοκαριστικό αντιχτύπημα. Και αυτό δεν υπήρξε.

Το χτύπημα, ξέρουμε, ήταν ταξικό, διεθνικά ταξικό στο πλαίσιο της ευρωζώνης εννοώ, όπως παντού και πάντα στην ιστορική πορεία του ανθρώπου. Άρα και η αντίδραση έπρεπε να έχει ταξικό, πανευρωπαϊκά ταξικό χαρακτήρα. Αυτό όμως προϋπέθετε την ύπαρξη ισχυρά εδραιωμένης αριστερής ιδεολογίας σε κομματικούς σχηματισμούς και στις συνειδήσεις των πολιτών της Ευρώπης. Η Αριστερά όμως εδώ και δυο δεκαετίες τουλάχιστον έχει πεθάνει στην κοιτίδα που τη γέννησε, στην Ευρώπη. Γιατί; Ένα άλλο κρίσιμο ερώτημα που ζητάει την απάντησή του.

Η κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού ήταν σημαντικότατος παράγοντας, αλλά και η προγενέστερη δικαιολογημένη αμφισβήτησή του στο δυτικό ευρωπαϊκό χώρο, που άνοιγε το δρόμο προς ιστορικούς συμβιβασμούς και στο μετασχηματισμό της αριστερής ιδεολογίας σε σοσιαλδημοκρατία, που με τη σειρά της μεταμορφώθηκε σε κυνικό νεοφιλελευθερισμό.  Αλλά και μεμονωμένοι εκπρόσωποί της μεταπήδησαν στην ιδεολογία της εξουσίας, για να αποκομίσουνε δικά τους οφέλη. Γιατί να είναι οι ηλίθιοι της υπόθεσης ή τα απροσάρμοστα παιδιά μιας κοινωνίας που όδευε ολοταχώς προς την ευημερία; Εκλείψανε έτσι και τα αριστερά πολιτικά μορφώματα και οι εκπρόσωποί της. Σε μια ευημερούσα κοινωνία εξάλλου, που οφείλει την ευημερία της στη δυστύχηση των άλλων λαών, οι αριστερές αξίες δεν έχουνε θέση. Γενικά ξεσηκωμό δεν μπορεί να περιμένει κανείς από αδικούντες, αλλά από αδικημένους.  

Αλλά και ο έλεγχος της μαζικά διακινούμενης ιδεολογίας από τα ΜΜΕ και προπάντων από την τηλεόραση, που έχει υποκαταστήσει τη σωματική βία των δικτατοριών με την πνευματική βία, με το δικό της ολοκληρωτισμό, ήτανε επίσης ένας άλλος σημαντικότατος παράγοντας.

Και το γεγονός ότι κατά την πορεία της προς την ένωση οι ιθύνοντες της Ευρώπης δε θεσπίσανε δημοκρατικούς θεσμούς που να προστατεύουν τη δημοκρατία και τη βούληση των πολιτών, αλλά και να διασφαλίζουν τη συμμετοχή τους στη λήψη των αποφάσεων, ώστε ν` αποτελεί πεποίθηση σε κάθε ευρωπαίο πολίτη πως είναι και αυτός ρυθμιστής της κοινής μοίρας, είχε ως αποτέλεσμα την απώλεια της συλλογικής του συνείδησης, που είχε αρχίσει να διαμορφώνεται κατά την πορεία προς την ευρωπαϊκή «ενοποίηση», η οποία αποδείχθηκε τελικά ψευδής. Καθώς δε τα κέντρα λήψης αποφάσεων έχουν γίνει τελείως απρόσιτα, γιατί δεν είναι πια εθνικά αλλά υπερεθνικά και ανέγγιχτα, έχασε κάθε πίστη στη δυνατότητά του να επηρεάζει τις καταστάσεις και σαν η δυστυχία του χτυπήσει την πόρτα στρέφεται ως και σε λύσεις αυτοχειρίας, αν δεν προσφύγει σε φασιστικούς εθνοκεντρισμούς.  

Ως και η κουλτούρα της Ευρώπης δεν έμεινε γενικά ανεπηρέαστη από τις ατομοκεντρικές αντιλήψεις που επικράτησαν τις τελευταίες δεκαετίες. Αυτό φαίνεται καθαρά στην απώλεια του κοινωιοκεντρικού ή ανθρωποκεντρικού της χαρακτήρα και στον υπερτονισμό της ατομοκεντρικής διάστασης της ανθρώπινης ύπαρξης.

Και τι μέλλει γενέσθαι, θα μου πείτε; Τίποτα. Όταν οι λαοί δεν αντιδρούν, ενώ σφαγιάζονται, οι σφαγιαστές θα συνεχίζουν το έργο τους.

ΑΠ` ΑΦΟΡΜΗ ΤΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΤΗΣ ΕΡΤ

ΤΡΙΛΟΓΙΑ

Α. Η φάλαγγα των αδίστακτων

Για να γίνεις αδίστακτος, πρέπει να είσαι παράφρονας και, για να γίνεις παράφρονας,  απαιτούνται δύο εναλλακτικές προϋποθέσεις*: Ή να έχεις την πάθηση οργανική και συνεπώς να μην μπορείς να σκεφθείς ή να έχεις τη δυνατότητα να επιβάλλεις αυτό που έχεις μέσα σου κι ας είναι παραφρονικό, την παραφροσύνη δηλαδή των επιδιώξεών σου. Η θέλησή σου τώρα να κάνεις χρήση της παραφροσύνης σου, είτε προέρχεται από λειψίνοια είτε από δυνατότητα επιβολής, και να την επιβάλεις, προϋποθέτει κάτι άλλο, την αποκτήνωση. Δεν αρκεί μόνη της η παραφροσύνη. Πρέπει να έχεις ξεριζώσει από μέσα σου καθετί το ανθρώπινο, ώστε μπροστά στο μέγεθος του εγκλήματος που πας να διαπράξεις να μη διστάζεις και εμφανίζεις αναστολές. Άρα λοιπόν, για να γίνεις αδίστακτος, χρειάζεσαι οπωσδήποτε παραφροσύνη, αλλά προγενέστερα χρειάζεσαι την αποκτήνωση. Μιλάμε μόνο για τους εσωτερικούς παράγοντες. Οι εξωτερικοί, που θα μπορούσαν να αποθαρρύνουν κατ` αρχήν την εκτροφή της αλλά και να παρεμποδίσουν την εκδήλωσή της, κοινωνία, θεσμοί ή κράτος, είναι στην περίπτωση που συζητάμε ανύπαρκτα. 

Δεν πιστεύουμε φυσικά ότι το χρηματοπιστωτικό σύστημα δεν είχε στοιχειώδη νοημοσύνη και προκάλεσε τη διεθνή οικονομική κρίση, επειδή δεν «το `κοβε». Γιατί, κι αν αυτή δεν αποβεί εις βάρος του στο τέλος, η διατάραξη και μόνο της αποκόμισης άφθονου κέρδους που είχε αυτό πριν, δεν είναι ασήμαντη επιβλαβής συνέπεια, που δε διαβλεπόταν. Οι άλλοι επομένως παράγοντες το οδήγησαν εκεί. Ότι ήταν σε παραφροσύνη, όχι από οργανικά αίτια, είπαμε, και ότι είχε αποκτηνωθεί. Εξάλλου από κάτι απρόσωπο, που είναι το κεφάλαιο πάντα, και από κάτι που υπάρχει μόνο και μόνο για να είναι σαν μηχανή προσηλωμένο στην αποκόμιση κέρδους, δεν περιμένεις να μην είναι αποκτηνωμένο. Αυτό λοιπόν το μη ανθρώπινο πράγμα, έχοντας και τη δυνατότητα επιβολής της παραφροσύνης, αφού δεν υπήρχε άλλη βούληση υπέρτερή του, για να το εμποδίσει,  πληρούσε όλες τις προϋποθέσεις να λειτουργήσει, όπως λειτούργησε,  αδίστακτα.

Οι πολιτικοί της ΕΕ;

Οι πολιτικοί της ΕΕ είναι προπάντων σήμερα τα υποκινούμενά του. Εκχώρησαν με το αζημίωτο στους επενδυτές όλες τις ρυθμιστικές αρμοδιότητες, που τους ανέθετε ο νόμος και η ψήφος των λαών. Γιατί τάχα ανάπτυξη χωρίς κεφάλαιο δεν υπάρχει. Κι ενώ το μοντέλο αυτό έχει αποτύχει στο δικό μας γεωγραφικό χώρο τουλάχιστον, εννοώ της Ευρώπης, επιμένουνε να εκλιπαρούν τους επενδυτές και τους δίνουνε τα πάντα για την προσέλκυσή τους. Δε θα εξετάσω αυτή τη στιγμή ποιος παράγει, το χρήμα ή ο άνθρωπος, λες και η μηχανή φτιάχνει η ίδια τον εαυτό της και λειτουργεί πάλι χωρίς το χειρισμό της ή τον προγραμματισμό της από τον άνθρωπο. Ούτε την ηθική της βαρβαρότητας που αναδύεται από αυτό το καθεστώς και ηγεμονεύει τη ζωή μας. Αλλά και υπ` αυτές τις συνθήκες της αναγόρευσης του χρήματος σε μοναδικό παραγωγικό παράγοντα, η χρεοκοπία επιτεύχθηκε. Δεν υπάρχουν επενδύσεις κι ούτε φυσικά πρόκειται να υπάρξουνε. Γι` αυτό δεν υπάρχει παραγωγή και ανάπτυξη στο γεωγραφικό χώρο που συζητάμε. Γιατί; Τοις πάσι γνωστό. Γιατί στην Ινδία λόγου χάρη έχει περισσότερα κέρδη αλλά και αγορά εξασφαλισμένη το κεφάλαιο που επενδύεται εκεί, ενώ αύριο και μεθαύριο «Ινδίες» θα υπάρχουν αλλού, όπου τύχει κι ας κόψουν το λαιμό τους οι πληθυσμοί. Γενικά πάντως δε θέλουμε να παραδεχθούμε ότι η Ευρώπη της ευημερίας με αυτό το μοντέλο παραγωγής έχει πεθάνει. Και μπροστά στην απόγνωση της ανυπαρξίας ανάπτυξης και προκειμένου να έχουν τον εαυτό τους εξασφαλισμένο τα υποκινούμενα των πρώτων αδίστακτων γίνανε και αυτά από τα ίδια αίτια αδίστακτα. Δέστε τι μέτρα παίρνονται τα τελευταία χρόνια στην Ευρώπη, τα εντελώς αντίθετα από αυτά που διακηρύσσονταν.

Επικρίνουμε τη Μέρκελ, και καλά κάνουμε, που συναλλάσσεται με το κεφάλαιο και εκχωρήθηκε σ` αυτό. Η Μέρκελ όμως υπηρετεί κάτι συλλογικό, την εθνική γερμανική οντότητα, και όχι, όπως κάνουν οι άλλοι ευρωπαίοι πολιτικοί,  το προσωπικό τους συμφέρον, αφήνοντας τους λαούς τους να φθίνουν, οι αδίστακτοι. Εδώ όμως θα μου πείτε λείπει η αποκτήνωση. Μα είπαμε, για να φτάσεις να γίνεις αδίστακτος, περνάς πρώτα από την αποκτήνωση. «Το τουφέκι είναι συνέχεια του χεριού τους, το χέρι τους είναι συνέχεια της ψυχής τους»… 

Οι δικοί μας;

Οι δικοί μας πολιτικοί είναι οι πρώτοι που βίωσαν το πρόβλημα και οι πρώτοι που έσπευσαν να διασωθούν αδίστακτα εξαγοραζόμενοι. Γιατί εδώ πολύ πιο πριν και πολύ πιο στρεβλά από κάθε άλλη ευρωπαϊκή χώρα εφαρμόστηκε αυτό το αποτυχημένο μοντέλο παραγωγής. Γι` αυτό και η πολιτική διαφθορά πρωτοεμφανίστηκε εδώ τόσο εκτεταμένα. Γι` αυτό και υπήρξαν πρώτοι αδίστακτοι και σε όλα οι δικοί μας πολιτικοί: Στην ανακολουθία, στις ιδεολογικές μεταστροφές, στις παλινωδίες, στον εμπαιγμό, στον εκμαυλισμό, στη διαφθοροποίηση, στην παραμονή τους στη θέση του διαφθορέα αλλά και του ξεδιαφθορέα, ενώ αναγκάζονται και οι ίδιοι να ομολογούν την αυτοδιαφθορά τους. Τους φτύνουμε και αυτοί το παίρνουν για δρόσισμα. Μα κι αυτοί φτύνονται μεταξύ τους και το παίρνουνε και αυτό για δρόσισμα. Έφτυσε ο Σαμαράς τους δύο κυβερνητικούς του εταίρους, κλείνοντας την ΕΡΤ, και αυτοί, τους είδατε, τον «ευχαρίστησαν» που τους δρόσισε.  Τους πετάμε γιαούρτια, γιατί τους αξίζει, κι αυτοί το ανάγουνε σε κατάληψή μας από τρομοκρατικές διαθέσεις. Και συνεχίζουν αδίστακτοι το διαφθορικό τους έργο. Αδίστακτοι είναι και στη χρήση της αδιαντροπιάς. Τους λες ότι έτσι που ενεργούν, αδίστακτα, θα τους λιντσάρει ο κόσμος και την αλάνθαστη διαπιστωτική μας κρίση την καταγγέλλουν οι αδίστακτοι ως προτροπή για λιντσάρισμα. Τον καμπούρη όμως, λέει μια ρωσική παροιμία, μόνο ο τάφος τον ισιάζει. Κι άμα το πω κι αυτό, κατηγορούμαι ότι υποκινώ θανάτους. Και θα με κατηγορήσει πρώτος ποιος; Εκείνος που εγκατέλειψε το ΚΚΕ, για να βρίσκεται τώρα στη Δεξιά ο αδίστακτος. Οι έμμεσοι ή αποφατικοί εκτροφείς της Χρυσής Αυγής, που είναι πρώτο το Πασόκ και δεύτερη η Αριστερά, αφού με τις πράξεις του το πρώτο, με τα ελλείμματά της η δεύτερη, τη γιγαντώσανε, τώρα την καταπολεμάνε φραστικά, με κορώνες, αδίστακτα και αυτοί. Βγάζω έξω τη Δεξιά από τους έμμεσους εκτροφείς της, γιατί είναι άμεσος, φυσιολογικός και θετικός της εκτροφέας. Είναι οι ίδιες οι ιδεολογικές της ρίζες, στις οποίες προχθές η Δεξιά μας Κυβέρνηση, κλείνοντας τη Δημόσια Τηλεόραση, επέστρεψε αδίστακτη. 
Μόνο που η συγκεκριμένη κυβερνητική "αδιστακτικότητα" προέκυψε εδώ πρωτογενώς από λειψίνοια. Η δυνατότητα επιβολής έλειπε. 

Για τους λαούς και τη στάση τους στο 2^ο και 3^ο μέρος της τριλογίας μας

*Συγγνώμη για τις αλλαγές που κάνω μερικές φορές στο κείμενο των αναρτήσεων. Είναι για βελτίωση, που μού `ρχεται εκ των υστέρων

 

Η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη

50 χρόνια από τη διάπραξή της*

Η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη με βρήκε σε Οικοτροφείο του Καντιώτη στην Κοζάνη. Ήταν η πρώτη χρονιά της διαμονής μου και ήμουνα τότε τετάρτη Γυμνασίου(Δεν είχε γίνει ο διαχωρισμός Γυμνασίου Λυκείου). Λόγω των καιρών,  του θρησκευτικού χαρακτήρα του Οικοτροφείου αλλά και της αυστηρότητάς του, αν υπήρχε κάποιο ενδιαφέρον για τα πολιτικά πράγματα, έπρεπε να διατηρείται πνιγμένο. Λοξά και βιαστικά μόνο μπορούσες να ρίχνεις ματιά στις εφημερίδες που κρεμότανε στα περίπτερα.

Το αλφαβητάρι όμως της πολιτικής «Φτωχοί – πλούσιοι» ήταν καταχωνιασμένο μέσα μου από τη γέννησή μου και όσο μπορούσα, από μακριά και κλεφτά πάντα, παρακολουθούσα όσα συνέβαιναν στην πόλη εκείνο τον καιρό. Να παραβρεθώ σε πολιτική συγκέντρωση  αδιανόητο. Η όλη παρακολούθηση περιοριζότανε στα ακούσματα των ιαχών που εκπέμπανε οι προεκλογικές συγκεντρώσεις.

Γιατί η δολοφονία του Γ. Λαμπράκη το πρώτο που έφερε ήταν η προκήρυξη εκλογών και καθ` όλη τη διάρκεια του προεκλογικού αγώνα φαινόταν ότι η κοινωνία μας βρισκόταν εξαιτίας του πολιτικού βάρους αυτής της δολοφονίας σε αναβρασμό και πως είχε δώσει κατεύθυνση στον αναβρασμό της, την πολιτική αλλαγή.

Οι πικρές εμπειρίες από τις εξορίες, η αστυνομική παρακολούθηση, η συνέχιση των πολιτικών διώξεων αλλά και η στάθμη ζωής που βρισκόταν στο σημείο της εξαθλίωσης συνιστούσαν ένα κλίμα πολιτικής ασφυξίας. Η Αριστερά παρά τις διώξεις σε βάρος της διατηρεί μεγάλο μέρος των δυνάμεών της και υπό τις συνθήκες των διώξεων, με ισχυρή πάντα την ώθηση από τη δολοφονία, γεννιέται ένα δυνατό λαϊκό κίνημα που σ` εκείνη τη χρονική στιγμή βρίσκει ευρύτερη πολιτική έκφραση στο κόμμα της Ένωσης Κέντρου του Γεωργίου Παπανδρέου. Ο αρχηγός της θα κηρύξει ανένδοτο αγώνα, που την πραγμάτωσή του θα αναλάβει με αποφασιστικότητα ο λαός, περνώντας έτσι στο προσκήνιο της Ιστορίας, και θα καθορίσει τις εξελίξεις. Θα φέρει την πολιτική Άνοιξη στη χώρα μας, που για την ανατροπή της η κυρίαρχη τάξη, θα υποχρεωθεί δύο φορές να προβεί σε συνταγματικές εκτροπές (Ιουλιανά, Χούντα). Αλλά και πάλι ο λαός θα κρατηθεί όρθιος, θα προβάλει αντίσταση, θα φέρει ανατροπή μαζί και τη μεταπολίτευση.

Ταυτόχρονα όμως με την πολιτική άνοιξη, που καίριο ορόσημό της έχει τη δολοφονία  Λαμπράκη, αλλά και σε άρρηκτη σύνδεση μαζί της γεννιέται και μια άλλη άνοιξη, η πολιτιστική, που ξεκινά με αποκλειστικό ορόσημο αυτή τη δολοφονία. Ομώνυμη νεολαία, η νεολαία Λαμπράκη, με ηγέτη το Θεοδωράκη, από την πρώτη κιόλας στιγμή, χάρη και στην επική μεγαλοσύνη του συνθέτη, μετεξελίσσεται σε πρωτοφανές πολιτιστικό κίνημα, που θα αποτελέσει υπομόχλιο της πολιτικής μας ζωής και ανάτασης. Το Θεοδωράκη θα ακολουθήσουν και άλλοι νέοι συνθέτες, όλοι σχεδόν, και Ξαρχάκος και Λεοντής και Λοίζος και Μούτσης και Μαρκόπουλος, ενώ ο μέγας Χατζηδάκις όντας δίπλα στον Γκάτσο, που εισπνέει και αποπνέει δυνατά τον αέρα της πολιτικής και πολιτιστικής άνοιξης, συμμετέχει και αυτός στην πολιτιστική αναγέννηση της χώρας μας με το πλούσιο και μεγαλειώδες έργο του. Το «Καληνύχτα Κεμάλ» είναι όχι μόνο κορυφαίο κοινό τους δημιούργημα αλλά και χαρακτηριστικό της ιδεολογικής τους σύμπλευσης. Τέτοιο πάντως πολιτιστικό σφρίγος, που ζει η χώρα μας σ` εκείνη τη δεκαετία, δεν ξανάζησε ποτέ παρά μόνο στους αρχαίους χρόνους.

Και σήμερα, 50 χρόνια μετά τη δολοφονία του αγωνιστή της ειρήνης;

Χωρίς τέλος πολιτικό και κοινωνικό τέλμα. Αλλά και πολιτιστικό.

Θα το κυοφορήσει η πολυπόθητη και πολλά υποσχόμενη μεταπολίτευση εκφυλίζοντας αργά μα σταθερά μία μία τις πολιτικές και ιδεολογικές αξίες της κοινωνίας μας και θα συντελεστεί η ιδεολογική και πολιτική της μεταστροφή. Η αρχή θα γίνει από τον πολιτικό φορέα, που, δίνοντας την υπόσχεση για κοινωνική αλλαγή, θα πείσει τις μάζες και θα τις εγκλωβίσει επί μακρόν στους κόλπους του και, αφού τις βαυκαλίσει με ελεύσεις ευημερίας, θα τις μεταφέρει στο αντίθετο και γι` αυτόν ιδεολογικό στρατόπεδο, του καπιταλιστικού νεοφιλελευθερισμού, όπου μόνες υπαρκτές αξίες είναι οι οικονομικές.  Την ίδια πορεία της ιδεολογικής μεταστροφής θα κάνει και ένας απίθανα μεγάλος αριθμός στελεχών της Αριστεράς.  Έτσι διάψευση,  ισχυρή πολιτική ώθηση και προσδοκίες αγγίγματος της ευημερίας ή και το ίδιο το άγγιγμα εισαγόμενης θα επιφέρουν τον εκμαυλισμό και την ιδεολογική αλλοτρίωση της ελληνικής κοινωνίας.  Τρεμάμενη η ψυχή της θα ξεχάσει γλυκά τον εαυτό της, κατά πώς έλεγε ο Σολωμός. Ο ένας μετά τον άλλο θα αυτοκτονούν γύρω μας οι συνάνθρωποί μας - στις 4.000 λένε ανήλθε ο αριθμός -  και αυτή η κοινωνία θα συνεχίζει να πορεύεται σαν να μην τους βλέπει. Αν ένας κατά φαντασία εχθρός μας, τούρκος ή σκοπιανός, σκότωνε τρεις συνανθρώπους μας, θα είχαμε κηρύξει πόλεμο μέχρις εσχάτων εναντίον του.

Αλλά ξεσηκωμό, θα το πω εδώ, Ελένη μου,  κάνει ο αδικημένος, όχι ο αλλοτριωμένος. Και, ενώ, άνθρωπος για να γίνεις, θέλει δεκαετίες και χιλιετίες, να ξεγίνεις φτάνει μια στιγμή. Λίγο άγγιγμα ευημερίας ζήσαμε κι αμέσως χάσαμε τον εαυτό μας. Είδατε να τραγουδάει πια ο Έλληνας; Πουθενά. Ρώτησαν το Μούτση γιατί δε γράφεις άλλο τραγούδια και η απάντησή του: Ακούστε την: Μ` αφού δεν τραγουδάνε πια οι Έλληνες.

Και να σκεφθείτε ότι η δική μου γενιά έχει ρουφήξει την περισσότερη κουλτούρα από όλες τις γενιές της Ιστορίας μας. Το αποτέλεσμα ποιο; Την «ξέρασε» ως προδοσία. «Επί τέλους και μια ενεργητική προδοσία στην αλυσίδα των παθητικών» έγραφα κάποτε στο «αντί» για τη γενιά του Πολυτεχνείου, που η περίπτωσή της επαληθεύει απλώς τη μαρξιστική θέση ότι «η βάση επικαθορίζει το εποικοδόμημα». Αυτά έγραφα πέρυσι το Μάη και στο Νότη Μαυρουδή, για να τον παρηγορήσω.

Πριν τη μεταπολίτευση τα πράγματα ήταν απλά, άσπρο μαύρο, κι έβλεπε κανείς εύκολα το μαύρο. Ήρθε η μεταπολίτευση και τα "έβαψε" όλα γκρίζα. Πώς να φαντάξει το μαύρο μέσα στο γκρίζο και να το διακρίνεις; Δανείζομαι κάποιους στίχους μου εκείνου του καιρού. «Το απόλυτο σκοτάδι το βλέπουν κι οι τυφλοί. Μ` αυτό που τώρα ζούμε μονάχα οι τρελοί». Στη διάρκεια λοιπόν της μεταπολίτευσης κάνουμε ζωή το «Πεθαίνοντας σαν χώρα» και δε θέλουμε ακόμα να το δούμε.

Για να τελειώνω. Ο Σαρτρ, σε μια επίσκεψή του στην Ελλάδα σ` εκείνους τους καιρούς, είχε πει: Συγχαίρω τη νεολαία Λαμπράκη που αγωνίζεται εναντίον του εξαμερικανισμού της Ελλάδας. Μήπως σήμερα ζούμε σε όλες του τις μορφές το απευκταίο του Σαρτρ;

Συγγνώμη που δεν είμαι διθυραμβικός. Δεν μπορώ. Εύχομαι απλώς να έχει και η Ιστορία, με κεφαλαίο το γιώτα, την αγρανάπαυσή της και αυτή να ζούμε τώρα.

Για την ανάτασή μας, η Ιστορία μας το λέει, προσφυγή στο υπομόχλιο της πολιτικής, στην πολιτιστική αντίσταση. Οι "Λέξω προς αιθέρα", που εκπροσωπώ, αυτό κάνουν. Χαίρομαι που και η Ελένη Καρασαββίδου, ποιήτρια, και ο αγαπητός μου φίλος και συνάδελφος Θανάσης Τσίρος με τους συνεργάτες του, συναδέλφους επίσης, κάνουνε το ίδιο. Έχω να ελπίζω.

*Στο Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο Θεσσαλονίκης ψες στις 22.05.13 έγινε εκδήλωση για τη συμπλήρωση 50 χρόνων από τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη. Εκτός των άλλων που παραβρέθηκαν και χαιρέτισαν ή μίλησαν ήταν και ο γιος του Γρηγόρης Λαμπράκης.  Η διοργάνωση ήταν του Βαφοπουλείου και του Δήμου Θεσσαλονίκης, ενώ ο σχεδιασμός και συντονισμός της Ελένης Καρασαββίδου, που πρόβλεπε και δική μου παρέμβαση. Είναι αυτή που προηγείται.  

   Δελτίο Τύπου

Εκδήλωση Τιμής και Μνήμης για τον Γρηγόρη Λαμπράκη

«Και μεις σπαθί τη θέληση μας κάνουμε/κι ολόγυμνο το σέρνουμε απ’ τη θήκη/Η Ειρήνη δε χαρίζεται- κερδίζεται./ Η ειρήνη είναι μια μάχη και μια Νίκη.» (Θ. Πιερίδης)

Πενήντα χρόνια από την δολοφονία του Γρ. Λαμπράκη συμπληρώνονται την Τετάρτη 22/5. Στον «τόπο» των δραματικών γεγονότων, τη Θεσσαλονίκη, θυμόμαστε, «σκαλίζουμε» και τιμάμε:

Εκδήλωση Τιμής και Μνήμης για τον Γρ. Λαμπράκη:

Μιλούν οι Αλέκος Περτσινίδης, υπεύθυνος του Ιδρύματος Ράσελ στην Θεσσαλονίκη και Σπύρος Κουζινόπουλος, ερευνητής.

Μας τιμά και χαιρετίζει ο Γρηγόρης Λαμπράκης, (υιός).

Στη Μουσική επένδυση με τραγούδια της εποχής, οι «Ωδη-πόροι της Σαλονίκης»*.

Συντονίζει, παρεμβαίνει η Ελ. Καρασαββίδου.

Συνοδεύεται από έκθεση εφημερίδων και κειμηλίων της εποχής.

Η ποίηση της Ελένης Καρασαββίδου

ΒΡΑΔΙΑ ΤΗΣ ΚΑΡΑΣΑΒΒΙΔΟΥ

Την Κυριακή 12.05.13 στις οχτώ το βράδυ στο Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο Θεσσαλονίκης έγινε η παρουσίαση της ποιητικής συλλογής της Ελένης Καρασαββίδου «Από τον Άβελ στον Ίκαρο». Γεμάτος ο κάτω χώρος του Αμφιθεάτρου και ειδικοί της τέχνης του λόγου μίλησαν και ανάλυσαν το έργο της εμπεριστατωμένα και εγκωμιαστικά.

Σε μας, τους «Λέξω προς αιθέρα», ανατέθηκε η μουσική επένδυση της εκδήλωσης και είπαμε τραγούδια σχετισμένα με το περιεχόμενο της ποίησής της. Κάποια ήταν δικής της προτίμησης.

Επειδή η ποίηση της κας Καρασαββίδου παρουσιάζει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον, κάτι που προσωπικά δεν το γνώριζα και έμεινα έκπληκτος, όταν διάβασα ποιήματά της που μου `στειλε, για να κάνω τη νοηματική αντιστοίχηση τραγουδιών, θ` αφιερώσω τούτη την ανάρτηση στην ποίησή της.

Η δική μου συμμετοχή ήταν βέβαια η επιλογή των τραγουδιών, αλλά και δυο μικρές παρεμβάσεις, μία για την ποίησή της και μία για τη στάση του Ομήρου απέναντι στην ωραία Ελένη με αφορμή τη ριζοσπαστική Ελένη «Για ένα γεμάτο πουκάμισο» της ποιήτριας. Κατά την ανάγνωση των ποιημάτων της, σε δύο, που ήταν γραμμένα σε παραδοσιακή μορφή, κοντοστάθηκα και αποπειράθηκα να βάλω μουσική. Στο ένα, «Η Πατρίδα», έκλεισε η μουσική ένα εικοσιτετράωρο πριν από την εκδήλωση και μπορέσαμε να το τραγουδήσουμε κατά τη διάρκειά της.

Σχετικά με την ποίηση της αγαπημένης μου πια Ελένης είπα αυτά τα λίγα:

Η ποίηση της κας Καρασαββίδου δεν είναι εξυπναδούλες, όπως …

Ούτε μπουκέτο λέξεων ανθολογημένων από το περιβόλι της γλώσσας…

Είναι βαθύς στοχασμός πάνω στα ανθρώπινα και ποιητική ενσάρκωση οδυνηρών ανθρώπινων καταστάσεων.

Τέτοιες δραματικές μαρτυρίες υπαρξιακών μας κενών δε συναντά κανείς εύκολα στην τέχνη της εποχής μας που τη χαρακτηρίζει απ` άκρη σ` άκρη η επιδερμικότητα

Και η πολιτική, που ο καθένας μας επιδίωξε την εκπόρνευσή της, για να επωφεληθεί προσωπικά, και που τώρα την αναθεματίζει;

Ναι η πολιτική για την Ελένη αποτελεί την πυξίδα της, για να μη χάνει τον πνευματικό της προσανατολισμό, και κάνει το παν για την καλή συντήρηση αυτής της πυξίδας, ώστε να λειτουργεί και να μας προσανατολίζει σωστά

Για την ίδια δε την Ελένη η ποίησή της είναι η έκκληση του Καβάφη: «Τα φάρμακά σου φέρε τέχνη της ποιήσεως που κάμνουνε για λίγο να μη νιώθεται η πληγή».

Είναι και δικό της προσωπικό καταφύγιο, η μόνιμη κατοικία της, η σταθερή της εστία, η Πατρίδα της, όπως την ονομάζει στο ομώνυμο ποίημά της.

Κατά την ανάγνωση αυτού του ποιήματος μου `ρθε και η μουσική που ακούτε τώρα αμέσως σε πρώτη εκτέλεση από τους «Λέξω προς αιθέρα».

Μετά την απαγγελία του ποιήματός της «Για ένα πουκάμισο γεμάτο» στη μικρή μου παρέμβαση ανέφερα τα υπογραμμισμένα. Τα υπόλοιπα δε μου επέτρεπε ο χρόνος να τα πω και τα λέω εδώ.

«…που την ονόμασαν κοινή στην Αρχαιότητα»

Ναι, κοινή την ονόμασαν στην Αρχαιότητα και το ξέπλυμα αυτής της ντροπής των Ελλήνων ανέλαβε φαίνεται ο Ευριπίδης να κάνει γράφοντας την τραγωδία του «Ελένη» και ανασκευάζοντας τον αρχικό μύθο. Άλλη εξήγηση για το γράψιμο αυτής της τραγωδίας, που εύστοχα την ονάμασαν ρομάντσο, εγώ δε βρίσκω. Και πρέπει να σημειωθεί νομίζω ότι είναι ο τραγικός μας ποιητής που έγραψε τις Τρωάδες. Τι ανακολουθία!

Δεν ήταν όμως καθόλου κοινή για τον ποιητή της Ιλιάδας, τον πρωτοπλάστη του μύθου της Ελένης.

Διαβάζοντας κανείς την Ιλιάδα είναι ν` απορεί πώς ο δημιουργός της δεν αντιμετωπίζει έτσι ως κοινή την Ελένη, που επέφερε τόσα δεινά σε Αχαιούς και Τρώες. Είναι γιατί πιστεύει στην αυτοβουλία του ανθρώπου και σέβεται βαθύτατα το δικαίωμά του να ενεργεί ελεύθερα και να επιλέγει ή επειδή βλέπει και όλους τους ανθρώπους ίσους, άρα και τον άντρα με τη γυναίκα;

Σε αντίθεση με τον ποιητή της Οδύσσειας, που θέλει τη γυναίκα απόλυτα συμμορφωμένη στους κανόνες της παράδοσης, ο ποιητής της Ιλιάδας δεν τη βλέπει απλώς ως αξιοσέβαστη ανθρώπινη ύπαρξη – παντού φαίνεται αυτό στην Ιλιάδα – αλλά και την έχει πρωταγωνιστή στο έργο του.

Ο Τρωικός πόλεμος, σύμφωνα με το μύθο, που στο πλαίσιό του κινείται πάντα ο ποιητής, έχει αιτία την Ελένη. Η δε πλοκή όλου του έργου, της Ιλιάδας, διακαθορίζεται από μια άλλη γυναίκα, την κόρη του Χρύση, που φέρνει τα πάνω κάτω στο στρατόπεδο των Αχαιών και προκαλεί όλες τις εξελίξεις.

Πώς βλέπει λοιπόν ο ποιητής της Ιλιάδας την Ελένη;

Θα περιοριστούμε σε δυο κρίσιμες παρουσιάσεις της, στην Τειχοσκοπία και στους θρήνους για το σκοτωμό του Έκτορα:

Όταν με πολύ συμπαθητικά λόγια την καλεί ο πεθερός της ο Πρίαμος να του ονοματίσει τους αχαιούς ηγέτες, εξαρχής την απαλλάσσει από τις ευθύνες μεταφέροντάς τες στους θεούς, γιατί πράγματι σύμφωνα με το μύθο εκεί βρίσκεται η ευθύνη. Εκείνοι χαρίσανε την Ελένη στον Πάρη.

Οι άλλοι οι Τρώες την ίδια χρονική στιγμή – και είμαστε στο δέκατο έτος των δεινών αυτού του πολέμου – να τι λένε: (Μετάφραση Μαυρόπουλου)

Δεν είναι να οργίζεσαι (ή σε άλλες μεταφράσεις Δεν είναι κρίμα) αν Αχαιοί και Τρώες τόσον καιρό πάσχουν πολλά για μια γυναίκα τέτοια.

Με τις αθάνατες θεές στην όψη τόσο μοιάζει.

Όμως μ` όλα τα κάλλη της ας φύγει με τα πλοία.

Για μας και για τα τέκνα μας μη γίνει συμφορά μας»

Δεν την αναθεματίζουν ούτε κατασκευάσανε κάποιον τρελό να την λιντσάρει

Την όποια ευθύνη της ο ποιητής βάζει η ίδια να την ομολογεί.

Στο δικό της θρήνο για τον Έκτορα. Τα ίδια: Ας έχει σκοτωθεί το πρωτοπαλίκαρο των Τρώων και η πτώση της Τροίας επέρχεται. Και εδώ η Ελένη κατηγορεί πρώτα τον εαυτό της και μετά αναγνωρίζει πόσο πολύ την εκτιμούσε ο νεκρός ο οποίος, όταν άλλοι την πειράζανε, τους μετέπειθε, μας λέει, παρεμβαίνοντας.

Κι όταν τελειώνει το θρήνο της ο ποιητής αναγνωρίζει: «Έτσι μιλούσε κλαίγοντας κι έκλαιγε ο κόσμος όλος». Καμιά υστερία, ούτε κάποια επιχείρηση αποδοκιμασίας της. Πλήρης και αμοιβαία η «συμπάθεια» με την αρχική της σημασία η λέξη.

Γιατί ο πόλεμος κατά τον ποιητή γινόταν για ένα γεμάτο με το δικαίωμα της αυτοβουλίας πουκάμισο

Και αυτό το αδιόρατο ή αντίστροφα βλεπόμενο έρχεται η Ελένη της δικής μας Ελένης να το κάνει ορατό σε όλους μας και κοινό μας αίτημα, αφού πραγματικότητα ακόμα δεν είναι

Παραθέτω δειγματοληπτικά και μερικά ποιήματά της

Αντί Προλόγου

Θα λυσσομανάει ο άνεμος ποιητή,

θα σου ’ρθει το κύμα μέχρι τα δάκτυλα,

θ’ αφήσεις το γαλάζιο να κυλήσει

πάνω στο χαρτί.

Τότε θα γράψεις.

Μα μέσα του ν’ ακούς τις ξέρες

Και τα βυθισμένα πλοία

Των ναυαγισμένων τα μάτια

να βλέπεις.

Και Γυμνός πάνω στον Βράχο

να προσπαθείς να σκαλίσεις

με τα νύχια το Φως.

Και θα σαι Μόνος ποιητή

στ’ αδιέξοδο συνειδητό ημι-Σκοτάδι

Και θα το σπας μονάχα για να

πυροβολείς τον ύπνο των ησυχασμένων.

Κι εκεί τα φύκια των πνιγμένων

θα σε φτάνουνε

Κι εκεί τα πρόσωπα τους

δεν θ’ αφήνουνε τον Ήλιο

Ν’ αφήσει την κανάτα με το αίμα του

στης θάλασσας τα πλάτια.

Τότε θα ξέρεις.

Η ομορφιά δεν είναι πρόκριμα

για να ξεχάσεις.

Δεν είναι δικαιολογία

για να καλυφθείς.

Τότε θα βγαίνεις απ το σκοτάδι σου

για λίγο,

Όχι το Εγώ κάτω απ τα φώτα,

Μα χίλια εμείς για να

Υπερασπιστείς,

Θα σε πληγώνει η μοναξιά της

και σε καταγγελία θα τρέπεται.

Και θα σαι Μόνος ποιητή.

Αν Ποιητής είσαι.

Τότε θα θυμηθείς.

Πως η γραφή δεν είναι χρυσό πάπλωμα

για να κρυφτείς

Μα έμβολο είναι

ενάντια στη τραγική μας μοίρα.

Κι αυτό σκαλίζει διαρκώς

στον «πυλό τον πρώτο»:

Πως για να βρεις τον εαυτό σου

Πρέπει να τον ξεπεράσεις.

Για Ένα Πουκάμισο Γεμάτο

“Θέλω να γυρίσω στο νησί μου που ’ναι
γεμάτο κορίτσια και να τους προσφέρω
ένα δίκτυ γεμάτο λέξεις απαγορευμένες μέχρι
τότε γι’ αυτές”
         J. Winterson “Η ποιητική του Έρωτα”

Έτσι κάπως θ’ άρχιζε η αληθινή
Απολογία της Ελένης,
που την ονομάσαν “κοινή”
στην Αρχαιότητα,
γιατί άφησε την κλίνη την βασιλική

για να βρει τον Εαυτό της.
Χαρίζοντας και σ’ αυτήν λέξεις που ’ταν
Μονάχα του Μενέλαου.
“Ταξίδι”, “Κατάκτηση”, “Ηδονή”, “Πείραμα”,
“Θάρρος”, “Σκέψη”, “Επιλογή”, ΖΩΗ.
Γράφοντας -Αυτή- την Οδύσσεια πριν καν
τον πηγαιμό του Οδυσσέα.
Δικαιωμένη όχι επειδή “δεν πήγε τελικά”,
ξεβγαλμένη στην ακτή της Αιγύπτου
κατά πως ήθελε ο ρομαντισμός των ανδρών,
Μα γιατί Πήγε.
Κατά πως το ’θελε ο ρομαντισμός Του Ανθρώπου.
Πουκάμισο γεμάτο,
Φορεμένο από μυριάδες σώματα,

-ονόματα και είδη διαφορετικών μύρια-
Που αλέστηκαν απ’ τα σαγόνια της Ιστορίας

  μα που στιγμή δε λερώθηκε,

     στιγμή δεν έπαψε ν’ ανεμίζει.
Έτσι κάπως θ’ άρχιζε η αληθινή
Απολογία της Ελένης,
Που την ονομάσαν “κοινή”
δίχως λόγο
Και Ωραία για τους λάθος Λόγους.

          Η Ελένη του Εαυτού της.

                     Όχι της κλίνης της βασιλικής
                                          Όχι της Τροίας,
                                                    Ούτε του Πάρη.
                                                           Κι ακριβώς γι’ αυτό
                                                                           η Ωραία Ελένη.

                 «Πεζοδρόμιο»

 »...έπεσε απελπισμένη από το μπαλκόνι του
διαμερίσματος που την κρατούσαν φυλακισμένη αδίστακτοι
μαστροποί...». (Από τις εφημερίδες)

Την έλεγαν Βίκυ, Σβετλάνα ή Ζωή
  είχε καβαλικέψει τα όνειρα της
Ίκαρος κι Αχέροντας να γίνει
Μα τ’ ακροφτέρουγα της δεν την
ερίξανε στη γη.
Ξυράφια γίνανε και την καρφώσανε
στον «Ήλιο».
  Βάσανο καθημερινό
               σε σπίτι ανήλιο.

Βαθιά σπηλιά η λευτεριά,
       βαθύ σκοτάδι ο «Ήλιος».
Ώσπου η Βίκυ,
        η Σβετλάνα
              ή η Ζωή
άρπαξε, σαν μαύρο νυφικό
            από φλέβες και ρακί,
     το χαρακωμένο από τ’
αζήτητα κορμιά
  κορμί της
   κι έλιωσε η ίδια τα  φτερά,
            χλεύασε η ίδια τον ήλιο.
Ήτανε τότε που «εκπεπτωκός από του παραδείσου»
          προσγειώθηκε
         -σε μια στιγμή-
σε μια «κοινωνία»  που δεν ήθελε να δει.
    σε «κουστούμια» που την κοιτούσαν με
δήθεν «έκπληξη» και «φρίκη» και «πυγμή».

Ήτανε η πρώτη φορά που η Βίκυ,
                 η Σβετλάνα
                                                ή η Ζωή
ξέπεφτε αληθινά στο «πεζοδρόμιο»
   στη δική της σύντομη κι ανήλιαγη ζωή.

Η Ερώτηση που Ήταν

Έλα σαν φίλος, έλα σαν εχθρός.
Σαν Ανάμνηση ή Εφιαλτική ανάσα.
«Έλα». Ό,τι κι αν είναι ο άλλος
     είναι βαρύτερη η μοναξιά.
                                               της είπε.
-Κι αν έρχεται σαν Μοναξιά;

ΙΙ. Έλξη- Άπωση

«Πάλι πονάω» της είπε.

«Και διώχνω ό,τι χρειάζομαι πιο πολύ»

«Η ευτυχία είναι
μια κλεμμένη στιγμή.», της απάντησε.
κι ο κλέφτης πάντα «πρέπει» να δώσει πίσω
τα κλοπιμαία.

          Η  Μετακόμιση

«Θα βγάλετε πρώτα τα πράγματα
τα πιο ελαφριά από δω μέσα,
Τα βαριά αφήστε τα για το τέλος», είπε.

Τα σπίτια ν αλαφρώνουνε σιγά-σιγά
Μη γίνουνε μπαλόνια που δεν πέρασαν
από τα μάτια ούτε ενός παιδιού
Και -για πάντα-  χαθούνε.

«Ναι…Τα πιο βαριά όσο το δυνατόν
πιο μετά.
Τις αναμνήσεις αφήστε τές για το Τέλος».

Δρόμος

Η Ιθάκη σε ξεγελά κάθε μέρα.

Η τέχνη να την ξεγελάς κι εσύ

Χωρίζει ευσύνοπτα

Την Ιερή του Δημιουργού Θλίψη

Απ’ του Παραδομένου την Μιζέρια.

Ορφάνια

Απέσυρε η Μάνα τα χέρια της

Κίνησε για το Μεγάλο Ταξίδι

Κι έμεινες στην πιο απόλυτη

Ξενιτιά.

Αυτοβιογραφία

Έχουν πολύ σιωπή οι Λέξεις μου

Και πολλές λέξεις η σιωπή μου

 Αριθμητική του Σύμπαντος

 1.Του έθνους

Εάν σκοτώσεις χίλιους

στ Όνομα μου

Τότε ένα αρχαίο έθνος μυρίων ξαναγεννάς

2.Της πολιτικής  ιδεοληψίας

Εάν σκοτώσεις χίλιους

στ Όνομά μου

Τότε μια νέα ράτσα εκατομμυρίων δημιουργείς

3.Της θρησκείας

Εάν σκοτώσεις χίλιους

στ όνομά Του

Τότε την Σωτηρία δισεκατομμυρίων προστατεύεις

4. Του σύμπαντος

Εάν σκοτώσεις Έναν

Σκοτώνεις Δύο:

Και τ’ όνομά σου έχει ο δεύτερος.

Επί-λόγου

Τριαδικό

1.Άνθρωπος Χρόνος

Γιατί δεν τα παρατάς;

Ψιθύρισε ο Χρόνος στον Άνθρωπο.

Κι ο άνθρωπος ρίγησε

Ξέροντας –συν τω καιρώ-

Την απάντηση του:

Γιατί γίνομαι Χρόνος

Και μέσα απ αυτό Ξαναγίνομαι Άνθρωπος.

2.Άνθρωπος Πόνος

Γιατί δεν με Γνωρίζεις;

Ψιθύρισε ο Πόνος, ως όφις, στην Άνθρωπο,

Κατακρημνίζοντας τήν απ’ το εύθραυστο

Του χαμογέλιου της παράδεισο.

Κι η άνθρωπος σίγησε

Ξέροντας –πριν γεννηθεί-

Την Απάντησή της:

Γιατί με Γέννησες και σε Γεννώ

Και δε χρειάζομαι να φέρω το Σταυρό

Μια Ζωή τον κουβαλώ στην πλάτη.

 3.Ο Άνθρωπος Μόνος

Από τη μια ο Χρόνος

Κι από την άλλη ο Πόνος.

Κι ο άνθρωπος Σταυρός στα σπλάχνα τους,

Κι  Ανάμεσά Τους.

Επίγραμμα

Ήταν μια από εκείνες τις συνεχείς μπόρες της ζωής,
που την βρήκε ασκεπή στην έρημο και πάλι.
Κι έτρεξε εκ νέου να κρυφτεί

κάτω από πολυώροφες και στεγνές
                                                                Λέξεις

ΚΑΒΑΦΗΣ

Ο Καβάφης της μοίρας, της ζωής, της πολιτικής σκέψης*

Δεν ξέρω τι είναι αυτό στην ποίηση του Καβάφη που τον κάνει συγκλονιστικό αλλά και επίκαιρο όχι μόνο πολιτικά, γενικά στοχαστικά. Η ανάγκη να προετοιμάσω υλικό για την εκδήλωση στο Βαφοπούλειο, που εκείνο μας ανέθεσε, αλλά και το σχολιασμό μου, με έβαλε να ξαναδώ τον Καβάφη, που είχα καιρό να τον ανοίξω, και να αναζητήσω τα συστατικά της ποίησής του, εννοώ και της σκέψης του, που τον καθιστούν τόσο μεγάλο ποιητή και τόσο σύγχρονο, εντελώς σημερινό. Και με δοσμένο ότι δεν έχει καμιά συγγένεια πνευματική ούτε μορφολογική με τους άλλους ποιητές μας, σύγχρονούς του ή μεταγενέστερους, η εξιχνίαση των χαρακτηριστικών του συστατικών γίνεται δυσχερέστερη.

Περιδιαβάζοντας το έργο του η πρώτη πρώτη εντύπωση, που μετά έγινε ακλόνητη πεποίθηση, είναι ότι η πνευματική και ιδεολογική του συγγένεια βρίσκεται πίσω βαθιά στο χρόνο, στους προγόνους μας, στην αρχαία ελληνική σκέψη και ιδεολογία και ειδικότερα στον ποιητή της Ιλιάδας,  στους λυρικούς και τραγικούς ποιητές, στους σοφιστές και στον Επίκουρο. Ο ορθολογισμός του, θα τον δούμε παρακάτω, έχει εδώ τις ρίζες του.

Θεωρώντας στη συνέχεια ολικά τη σκέψη του διέκρινα τρεις νοηματικούς άξονες, την αντίληψή του για τη μοίρα, τη στάση του απέναντι στη ζωή και τη στάση του απέναντι στην εξουσία όποιας μορφής, δηλαδή την πολιτική του σκέψη.

Το πώς βλέπει και αντιμετωπίζει κανείς τη μοίρα είναι φυσικά καθοριστικό της στάσης του απέναντι στη ζωή και η στάση του απέναντι στη ζωή είναι καθοριστική και της πολιτικής του στάσης.

Πώς ορίζεται η μοίρα στην αντίληψη του ποιητή;

Δυνάμεις πέρα και πάνω από μας, φυσικές, κοινωνικές, ανθρώπινες, παρεμβαίνουν στη ζωή μας και την καθορίζουν αποφασιστικά. Δυνατότητα διαφυγής μας δε μας παρέχουν. Οι οριοθετήσεις τους επί της ύπαρξής μας είναι άκαμπτες. Απαράβατοι νόμοι φυσικοί και βιολογικοί προδιαγράφουν τον κύκλο της ανθρώπινης ζωής, ο θάνατος λ.χ.. Θεσμοί και νόμοι των κοινωνιών μας, η κάθε μορφή εξουσίας, παρεμβαίνουν καθοριστικά επίσης στην προσωπική μας μοίρα. Οι συνάνθρωποί μας, κοντινοί και μακρινοί, δρούνε κι εκείνοι και η δράση τους μπορεί να επιπέσει στη δική μας ζωή και χάρη στη δυναμική υπεροχή τους να την ανατρέψει ή και να τη στυλώσει. Αν δεν υπάρχουν καθησυχασμοί μεταφυσικού χαρακτήρα, οι ποικίλοι θρησκευτικοί μύθοι – και για τον ποιητή μας δεν υπάρχουν – η ζωή μας έχει καταθλιπτικά τραγική διάσταση. Κι εκείνο που μένει για την απάλυνση της τραγικότητάς της είναι η σύμπραξη όλων των ανθρώπων και η κοινή αντιμετώπισή της, αλλά και η τέχνη, που ανάλογο ρόλο έχει. Μα δεν είναι εφιαλτικός έτσι ο κόσμος του Καβάφη, θα μου πείτε; Όταν όμως πυρήνας της ζωής μας είναι η φθορά και ο θάνατος, πέστε μου εσείς αν η χαρά και η παντοντινή ευτυχία αποτελούν σταθερά φυσικά της συστατικά. Πάντως οικουμενικός γίνεσαι, όταν έχεις συνείδηση της τραγικότητας της ζωής και της ανάγκης κοινής αντιμετώπισης. Η σύμπραξη των ανθρώπων κάνει τη ζωή μας ν` απλώνει και ν` απλώνει σαν καταβολάδα σε όλα τα πέρατα της γης και ακόμα πιο πέρα. Όλα τα άλλα, διακρίσεις, αποκλεισμοί, έθνη, θρησκείες, γίνονται διαχωριστικά, διασπαστικά και επιγεννούν αλληλοεξοντώσεις. Τα ίδια μας διδάσκει και ο πνευματικός του πατέρας, ο ποιητής της Ιλιάδας, που κι εκείνος έχει την έγνοια του στραμμένη προς τους αδύνατους, τους ηττημένους, όπως κι ο Καβάφης. Έχει επισημανθεί ότι όλοι οι καβαφικοί ήρωες είναι ηττημένοι.

Τι είναι η ζωή για τον ποιητή μας;

Αυτό που ζούμε, το μοναδικό αλλά και απελπιστικά φθαρτό και λίγο. Αυθύπαρκτη, αυτοτελής αξία και αυτοσκοπός. Η βίωση και η πλήρωσή της είναι το υπαρξιακό της νόημα. Δεν αποτελεί κανένα μέσο για τίποτα παρά μόνο για την αυτοπραγμάτωσή της, οπότε κανένα διαχωρισμό σε μέσο και σκοπό δεν επιδέχεται αυτή κατά την αντίληψη του ποιητή. Η Ιθάκη είναι αντιπροσωπευτική αυτής του της θεώρησης. Σκοπός και μέσο, προορισμός και πορεία συνυφαίνονται, γίνονται ένα. Πολύ περισσότερο δε ζούμε για να παράγουμε ή για να πλουτίζουμε ή να  καταναλώνουμε ευελπιστώντας πως κάποια στιγμή θα επιπέσει και σε μας η πολυπόθητη ευτυχία, που τα ερείσματά της τα έχουμε καταστρέψει με τους ανταγωνιστικούς ατομοκεντρισμούς μας και την άρση κάθε επαφής μας με τους άλλους. Είναι η πιο παντελής ψευδαίσθηση επίτευξης ευτυχίας μέσω αυτών. Η ευτυχία της ζωής μας κατά τον Καβάφη βρίσκεται μόνο μέσα στη βίωσή της. Αυτή δε η βίωση διέπεται, πρέπει να διέπεται από τον κανόνα της αξιοπρέπειας. Άρα διέπεται πέρα από τους φυσικούς ή βιολογικούς νόμους και από ηθικούς, διαχρονικούς και ακατάλυτους, που διαφυλάγουν την αυταξία της και την πορεία της προς την αυτοπραγμάτωση. Τυχάρπαστοι, ουτιδανοί, άσκεφτοι, τυχοδιώκτες και καιροσκόποι, αποσυναισθητοποιημένοι και ανάλγητοι, αποστεωμένοι και γυμνοί σε σκέψη και συναίσθημα δεν έχουν καμιά θέση στην καβαφική ζωή. Αξία έχει ό, τι βιώνεται και χαρά είναι αυτή η βίωση και το παράγωγό της, το βίωμα. Κι επειδή η ζωή διέπεται απαρέγκλιτα από το νόμο της ροής και της φθοράς και φεύγει «μέσα από τα χέρια μας», διαρρέει συνεχώς μέσα από την ψυχή μας, μέσα από την εστία της, την ίδια κιόλας στιγμή που φεύγει, γίνεται αναπόληση οδυνηρή, μνήμη αλλά και αίσθημα πληρότητας και ευχαρίστησης γι` αυτό που ζήσαμε μοναδικά και ανεπανάληπτα. Κι αν είσαι ποιητής, το αποθέτεις στην ποίησή σου ως μνημείο παντοτινό του βιώματός σου και της ύπαρξής σου, αποτελώντας μια τέτοια απόθεση ένα είδος αντίδοτου στη φθορά του χρόνου, μια αναχαίτιση της φθοράς, ένας τρόπος αντίστασή μας σ` αυτή. Αν δεν είσαι ποιητής, μένεις με τη χαρά της αναπόλησής του, που είναι μια άλλη δεύτερη ευχάριστη βίωση του ίδιου γεγονότος.

Πώς βλέπει την πολιτική εξουσία

Κοιτάζοντας κανείς αντιπαραβολικά τη σημερινή μας ζωή και το έργο του Καβάφη έχει αμέσως την αίσθηση ότι ο ποιητής δεν έζησε τότε που έζησε αλλά σήμερα και ό, τι έγραψε δεν είναι τίποτα άλλο παρά η κριτική του στο σημερινό τρόπο ζωής, στο καπιταλιστικό μοντέλο οργάνωσής της, αποτελώντας έτσι ιδεολογικό του αντίποδα. Όπως και απέναντι στα άλλα στερεότυπα της εποχής του, πεποιθήσεις, θεσμούς, τεχνοτροπίες, ποιητικά ρεύματα, θεματολογία ο Καβάφης υπήρξε ανατρεπτικός, αντίποδάς τους, έτσι και στην πολιτική σκέψη, χωρίς να είναι πολιτικοποιημένος ποιητής, είδε την εξουσία με πολύ ασκημένο κριτικό μάτι και την καυτηρίασε όσο κανένας άλλος. Η φύση της τέχνης βέβαια περιέχει πάντα λίγο ως πολύ αντεξουσία μέσα της. Ο Ταχτσής βλέπει την τέχνη ως διαβρωτικό υγρό πάνω στο σώμα της εξουσίας. Ο Καβάφης τώρα με το βιωματικό αντίκρυσμα της ζωής δεν μπορεί παρά να τη βλέπει αντιπαραταγμένη στη δική του θεώρηση ζωής, ως εχθρική απέναντί της. Ακόμα κι αν πρόκειται για μη βιωματική αντιμετώπιση της ζωής, για συμβατική και μόνο, η εξουσία είναι πάλι ανεπαρκής και ανίκανη να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της. Την ανικανότητά της αυτή θέλοντας να επισημάνει, γράφει το «Περιμένοντας τους βαρβάρους», το πιο πολιτικοποιημένο και πιο ωραίο αισθητικά ανάμεσα και στα δικά του ποιήματα, υποδηλώνοντας τόσο φωναχτά την πλήρη χρεοκοπία της πολιτικής εξουσίας. Η λύση να αφιχθούν οι βάρβαροι και να νομοθετήσουν και να βγάλουν την πολιτισμένη και αυτόχθονη εξουσία από τη χρεοκοπία της δεν έρχεται, γιατί δεν έρχονται οι βάρβαροι, γιατί βάρβαροι καλά καλά δεν υπάρχουν. Και το τέλμα το πολιτικό μένει χωρίς την ελπίδα να έχει κάποιο τέλος.

Απέναντι στη θρησκευτική εξουσία αλλά και στην ιδεολογία της, είτε πρόκειται για τους δώδεκα θεούς των προγόνων μας είτε για τη χριστιανική θρησκεία  η στάση του ποιητή είναι ίδια, ειρωνική ή οδυνηρά καταγγελτική.

Στην «Απιστία» η ανακολουθία του Απόλλωνα παρουσιάζεται ως εντελώς φυσιολογική θεϊκή συμπεριφορά, στην «Αρρώστια του Κλείτου» ο χριστιανικός θεός μέσω του οργάνου του, του «μαύρου δαίμονα» δείχνει τελείως αδιάφορος απέναντι στο αν ο θάνατος πάει σε χριστιανό ή σε αλλόθρησκο, ενώ στο «27 Ιουνίου 1906, 2 μ.μ.» οι χριστιανοί κρεμάνε 17 χρονώ αθώο παιδί.

Πόσο «κούφια λόγια» είναι οι πανηγυρισμοί εγκατάστασης της εξουσίας μας το λέει στους  «Αλεξανδρινοί βασιλείς».

Οι φρουροί δε αυτής της τάξης, που διαφυλάγοντάς την μαζεύουν πλήθος απωθημένα μέσα τους, γιατί δεν τολμούν οι καημένοι να τα εκφράσουν, ελπίζουν όμως να τα πούνε όλα με παρρησία στον άλλο κόσμο, παίρνουν από τον εκπρόσωπο του ορθού λόγου, το σοφιστή, την ειρωνική απάντηση: Αν λένε τέτοια πράγματα εκεί, αν τους ενδιαφέρουν αυτά. "Τα δ` άλλα εν Άδου τοις εκεί μυθήσομαι".

Στο ποίημα «Δυνάμωσις» ξεκάθαρα μας λέει για τη νομιμότητα τα εξής:

Δυνάμωσις

Όποιος το πνεύμα του ποθεί να δυναμώσει,
να βγει απ’ το σέβας (το εξαναγκασμένο σέβας εδώ) κι από την υποταγή

Από τους νόμους μερικούς θα τους φυλάξει,
αλλά το περισσότερο θα παραβαίνει
και νόμους κι έθιμα κι απ’ την παραδεγμένη
και την ανεπαρκούσα ευθύτητα θα βγει.

Όποιος το πνεύμα του ποθεί να δυναμώσει,
να βγει απ’ το σέβας κι από την υποταγή.

Από τες ηδονές πολλά θα διδαχθεί.
Την καταστρεπτική δε θα φοβάται πράξι.
Το σπίτι το μισό πρέπει να γκρεμισθεί.
Έτσι θ’ αναπτυχθεί ενάρετα στην γνώσι.

Σ` ένα ερωτικό του ποίημα, «Ο ήλιος του απογεύματος» περιγράφει την αλλαγή που συντελέστηκε κάποια στιγμή σε κάμαρη που έζησε ερωτικές στιγμές. Οι καταστάσεις που περιγράφονται εδώ πριν και μετά την αλλαγή είναι τόσο όμοιες με τον παραδοσιακό και σημερινό τρόπο ζωής αντίστοιχα, ώστε να μπορούμε εμείς, παίρνοντας το ποίημα συμβολικά ή αλληγορικά, αυθαιρετώντας βέβαια, να ταυτίζουμε την αλλαγή που συντελέστηκε στην κάμαρη αυτή με την αλλαγή που συντελέστηκε στη ζωή μας γενικά κατά τη μετάβαση από τον παραδοσιακό τρόπο ζωής, όπου ο άνθρωπος ήταν ένα με τα πράγματα γύρω του, ταυτισμένος μαζί τους και αναπόσπαστος συναισθηματικά, στο σημερινό, όπου όλοι οι δομημένοι χώροι του περιβάλλοντός μας μεταράπηκαν σε χώρους συναλλαγής και όπου δε νοείται φυσικά ύπαρξη καμιάς απολύτως συναισθηματικής επαφής:

Ο ήλιος του απογεύματος

Την κάμαρην αυτή, πόσο καλά την ξέρω.
Τώρα νοικιάζονται κι αυτή κ’ η πλαγινή
για εμπορικά γραφεία. Όλο το σπίτι έγινε
γραφεία μεσιτών, κ’ εμπόρων, κ’ Εταιρείες.

Α η κάμαρη αυτή , τι γνώριμη που είναι.

Κοντά στην πόρτα εδώ ήταν ο καναπές,
κ’ εμπρός του ένα τουρκικό χαλί·
σιμά το ράφι με δυο βάζα κίτρινα.
Δεξιά· όχι, αντικρύ, ένα ντολάπι με καθρέπτη.
Στη μέση το τραπέζι όπου έγραφε·
κ’ η τρεις μεγάλες ψάθινες καρέγλες.
Πλάι στο παράθυρο ήταν το κρεββάτι
που αγαπηθήκαμε τόσες φορές.

Θα βρίσκονται ακόμη τα καϋμένα πουθενά.

Πλάι στο παράθυρο ήταν το κρεββάτι·
ο ήλιος του απογεύματος τώφθανε ώς τα μισά.

…Απόγευμα η ώρα τέσσερις, είχαμε χωριστεί

Για μια βδομάδα μόνο…Αλλοίμονον,

Η εβδομάς εκείνη έγινε παντοτινή.
 

Αποκαλυπτική και προφητική μαζί «Η Τράπεζα του Μέλλοντος»

Την δύσκολη ζωή μου ασφαλή να κάνω
εγώ στην Τράπεζα του Μέλλοντος επάνω
πολύ ολίγα συναλλάγματα θα βγάλω.

Κεφάλαια μεγάλ’ αν έχει αμφιβάλλω
κι άρχισα να φοβούμαι μη στην πρώτη κρίση
εξαφνικά τας πληρωμάς της σταματήσει.

Μήπως εκείνες οι «Τράπεζες του Μέλλοντος» της εποχής του Καβάφη είναι οι ίδιες με τις δικές μας τις σημερινές που προκάλεσαν και την κρίση που ζούμε;

Πάντως υπ` αυτές τις συνθήκες, της κυριαρχίας των τραπεζών στη ζωή μας και των συνακόλουθων διακινδυνεύσεων που εμπεριέχουν, η αποτυχία ενός ανθρώπου είναι το πιο φυσικό πράγμα, αφού είναι και από τις ίδιες τις τράπεζες προδιαγραμμένη. Ποια θα είναι τώρα η τύχη ενός τέτοιου αποτυχημένου; Η έκπτωσή του φυσικά στο κατάντημα της ζητιανιάς. Πώς να σηκώσει το βάρος αυτής της έκπτωσης στη ζητιανιά μας περιγράφει το ποίημα «Όποιος απέτυχε». Δε θα πρέπει λοιπόν να απορούμε για τις χιλιάδες αυτοκτονίες συμπατριωτών μας. Αυτή την κατάντια του ζήτουλα δε θέλησαν να ζήσουν.

Όποιος απέτυχε

Όποιος απέτυχε, όποιος ξεπέσει
τι δύσκολο να μάθει της πενίας
τη νέα γλώσσα και τους νέους τρόπους.
Εις τ’ άθλια ξένα σπίτια πώς θα πάει!
Με τι καρδιά θα περπατεί στον δρόμο
κι όταν στην πόρτα εμπρός βρεθεί πού θα βρει
την δύναμη ν’ αγγίξει το κουδούνι
για του ψωμιού την ποταπήν ανάγκη
και για την στέγη, πώς θα ευχαριστήσει!
Πώς θ’ αντικρίσει ταις ματιαίς ταις κρύαις
που θα τον δείχνουνε που είναι βάρος!

Τα χείλη τα υπερήφανα πώς τώρα
θ’ αρχίσουν να ομιλούνε ταπεινά
και το υψηλό κεφάλι πώς θα σκύψει!
Τα λόγια πώς θ’ ακούσει που ξεσκίζουν
τ’ αυτιά με κάθε λέξη κι εν τοσούτω
πρέπει να κάμνεις σαν να μην τα νιώθεις
σαν να `σαι απλούς και δεν καταλαμβάνεις.

Αν έχω ή δεν έχω άλλη χαρά, δε με νοιάζει, μας λέει η «Πρόσθεσις». Έχω όμως την αρκετή χαρά που δεν είμαι μια αριθμητική μονάδα, όπως όλοι οι άλλοι, που έχω πρόσωπο δικό μου και διατηρώ τα «φυσιογνωμικά» μου χαρακτηριστικά, που δεν είμαι μάζα. Και όλα αυτά μας τα λέει ο ποιητής πριν από την εμφάνιση της τηλεόρασης στη ζωή μας. Πόσοι από μας τους σημερινούς ανθρώπους μπορούμε να πούμε ότι έχουμε σήμερα μια τέτοια χαρά;

Πρόσθεσις

Αν ευτυχής ή δυστυχής είμαι δεν εξετάζω.
Πλην ένα πράγμα με χαράν στο νου μου πάντα βάζω
που στην μεγάλη πρόσθεση, την πρόσθεσή των που μισώ,
που έχει τόσους αριθμούς, δεν είμ’ εγώ εκεί
απ’ ταις πολλαίς μονάδες μια.
Μες στ’ ολικό ποσό δεν αριθμήθηκα
κι αυτή η χαρά μ’ αρκεί.

Για τα δύο επόμενα ποιήματα, «Ας φρόντιζαν» και «Εν μεγάλη ελληνική αποικία, 200 π. Χ.» δεν έχω να πω τίποτα. Τα παραθέτω απλώς και αναρωτιέμαι: Πώς με τόση καθαρότητα είδε αυτός ο ποιητής τότε τι θα συμβεί σήμερα στη χώρα μας κι ας μην έζησε ποτέ σ` αυτήν; Όταν έχει κανείς την ιστορική γνώση, κατέχει και τη γνώση για τα μελλούμενα, όπου κι αν συμβούν αυτά.

Ας φρόντιζαν

Κατήντησα σχεδόν ανέστιος και πένης.
Aυτή η μοιραία πόλις, η Aντιόχεια
όλα τα χρήματά μου τάφαγε:
αυτή η μοιραία με τον δαπανηρό της βίο.

Aλλά είμαι νέος και με υγείαν αρίστην.
Κάτοχος της ελληνικής θαυμάσιος
(ξέρω και παραξέρω Aριστοτέλη, Πλάτωνα·
τι ρήτορας, τι ποιητάς, τι ό,τι κι αν πεις).
Aπό στρατιωτικά έχω μιαν ιδέα,
κ’ έχω φιλίες με αρχηγούς των μισθοφόρων.
Είμαι μπασμένος κάμποσο και στα διοικητικά.
Στην Aλεξάνδρεια έμεινα έξι μήνες, πέρσι·
κάπως γνωρίζω (κ’ είναι τούτο χρήσιμον) τα εκεί:
του Κακεργέτη βλέψεις, και παληανθρωπιές, και τα λοιπά.

Όθεν φρονώ πως είμαι στα γεμάτα
ενδεδειγμένος για να υπηρετήσω αυτήν την χώρα,
την προσφιλή πατρίδα μου Συρία.

Σ’ ό,τι δουλειά με βάλουν θα πασχίσω
να είμαι στην χώρα ωφέλιμος. Aυτή είν’ η πρόθεσίς μου.
Aν πάλι μ’ εμποδίσουνε με τα συστήματά τους—
τους ξέρουμε τους προκομένους: να τα λέμε τώρα;
αν μ’ εμποδίσουνε, τι φταίω εγώ.

Θ’ απευθυνθώ προς τον Ζαβίνα πρώτα,
κι αν ο μωρός αυτός δεν μ’ εκτιμήσει,
θα πάγω στον αντίπαλό του, τον Γρυπό.
Κι αν ο ηλίθιος κι αυτός δεν με προσλάβει,
πηγαίνω παρευθύς στον Υρκανό.

Θα με θελήσει πάντως ένας απ’ τους τρεις.

Κ’ είν’ η συνείδησίς μου ήσυχη
για το αψήφιστο της εκλογής.
Βλάπτουν κ’ οι τρεις τους την Συρία το ίδιο.

Aλλά, κατεστραμένος άνθρωπος, τι φταίω εγώ.
Ζητώ ο ταλαίπωρος να μπαλωθώ.
Aς φρόντιζαν οι κραταιοί θεοί
να δημιουργήσουν έναν τέταρτο καλό.
Μετά χαράς θα πήγαινα μ’ αυτόν.

Εν μεγάλη ελληνική αποικία, 200 π.Χ.

Ότι τα πράγματα δεν βαίνουν κατ’ ευχήν στην Aποικία
δεν μέν’ η ελαχίστη αμφιβολία,
και μ’ όλο που οπωσούν τραβούμ’ εμπρός,
ίσως, καθώς νομίζουν ουκ ολίγοι, να έφθασε ο καιρός
να φέρουμε Πολιτικό Aναμορφωτή.

Όμως το πρόσκομμα κ’ η δυσκολία
είναι που κάμνουνε μια ιστορία
μεγάλη κάθε πράγμα οι Aναμορφωταί
αυτοί. (Ευτύχημα θα ήταν αν ποτέ
δεν τους χρειάζονταν κανείς.) Για κάθε τι,
για το παραμικρό ρωτούνε κ’ εξετάζουν,
κ’ ευθύς στον νου τους ριζικές μεταρρυθμίσεις βάζουν,
με την απαίτησι να εκτελεσθούν άνευ αναβολής.

Έχουνε και μια κλίσι στες θυσίες.
Παραιτηθείτε από την κτήσιν σας εκείνη·
η κατοχή σας είν’ επισφαλής:
η τέτοιες κτήσεις ακριβώς βλάπτουν τες Aποικίες.
Παραιτηθείτε από την πρόσοδον αυτή,
κι από την άλληνα την συναφή,
κι από την τρίτη τούτην: ως συνέπεια φυσική·
είναι μεν ουσιώδεις, αλλά τί να γίνει;
σας δημιουργούν μια επιβλαβή ευθύνη.

Κι όσο στον έλεγχό τους προχωρούνε,
βρίσκουν και βρίσκουν περιττά, και να παυθούν ζητούνε·
πράγματα που όμως δύσκολα τα καταργεί κανείς.

Κι όταν, με το καλό, τελειώσουνε την εργασία,
κι ορίσαντες και περικόψαντες το παν λεπτομερώς,
απέλθουν, παίρνοντας και την δικαία μισθοδοσία,
να δούμε τι απομένει πια, μετά
τόση δεινότητα χειρουργική.—

Ίσως δεν έφθασεν ακόμη ο καιρός.
Να μη βιαζόμεθα· είν’ επικίνδυνον πράγμα η βία.
Τα πρόωρα μέτρα φέρνουν μεταμέλεια.
Έχει άτοπα πολλά, βεβαίως και δυστυχώς, η Aποικία.
Όμως υπάρχει τι το ανθρώπινον χωρίς ατέλεια;
Και τέλος πάντων, να, τραβούμ’ εμπρός.

*Είναι το κείμενο της εισήγησής μου στην εκδήλωση του Βαφοπούλειου για τον Καβάφη, η οποία πήγε θαυμάσια. Σε άλλη ευκαιρία θα αναζητήσω και άλλα χαρακτηριστικά της ποίησης Καβάφη όχι τόσο ιδεολογικά όσο αισθητικά.

Πάντως η προετοιμασία μου, όχι η κειμενική αλλά η μουσική, γι` αυτή την εκδήλωση

μ` έκανε να καθυστερήσω πολύ την ανανέωση της ιστοσελίδας μου. Ζητώ πολλά «Συγγνώμη»

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΒΑΦΗ

Οι «Λέξω προς αιθέρα» σε εκδήλωση και πάλι*

Σε συνεργασία με το Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο τιμούμε τον Καβάφη παρουσιάζοντας βασικές πτυχές της ποίησής του, την αντίληψή του για τη μοίρα, τη ζωή και την πολιτική εξουσία. Με απαγγελίες, δραματοποιήσεις και διάφορες μουσικές προσεγγίσεις που του έχουνε γίνει, επιχειρούμε να φωτίσουμε τις πτυχές αυτές. Στο έργο μας αυτό ζητήσαμε τη συνδρομή του θεατρικού εργαστηρίου «Οραματιστές» του Δ. Θέρμης και της Ελένης Καρασαββίδου, που είναι διδάκτωρ της Διαπολιτισμικής Λογοτεχνίας του ΑΠΘ και συγγραφέας. Το αποτέλεσμα θα το δείτε το Σάββατο το βράδυ 9.3.2013 στο Βαφοπούλειο.

Την αφίσα, την πρόσκληση και το πρόγραμμα σας τα γνωστοποιούμε με την ανάρτησή τους στο ιστολόγιο. Θα χαρούμε αν σας έχουμε κοινωνούς στην τιμητική βραδιά του μεγάλου ποιητή. 

                                                ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

                                 Το Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο 

                                          και οι "Λέξω προς αιθέρα"                                          

                                   σας καλούμε στην εκδήλωσή μας

                              «Περιμένοντας τους βαρβάρους»

     Ο Καβάφης της μοίρας, της ζωής, της πολιτικής σκέψης

               Απαγγελίες, δραματοποιήσεις και μουσικές προσεγγίσεις

        επιχειρούν να φωτίσουνε το πολυδιάστατο βάθος της ποίησής του

    Συνεργάτες μας: Θεατρικό εργαστήρι «Οραματιστές» του Δ. Θέρμης

                                    και η Ελένη Καρασαββίδου

                                Σάββατο 9 Μαρτίου 2013, 8:30 μ.μ.

         Γ. Βαφόπουλου3 & Γ. Παπανδρέου. Ντεπώ. Τηλ: 2310424132-3

                                              Είσοδος ελεύθερη

                                                           ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΒΑΦΟΠΟΥΛΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ

Περιμένοντας τους βαρβάρους

Ο Καβάφης της μοίρας, της ζωής, της πολιτικής σκέψης

Απαγγελίες, δραματοποιήσεις και μουσικές προσεγγίσεις

επιχειρούν να φωτίσουν το πολυδιάστατο έργο του

Συμμετέχουν:     Βαφοπούλειο Πνευματικό κέντρο

                          Λέξω προς αιθέρα

                          Θεατρικό εργαστήρι «Οραματιστές» Δ. Θέρμης

                          Ελένη Καρασαββίδου

Σάββατο 9 Μαρτίου 2013, 8:30 μ.μ.

Περιμένοντας τους βαρβάρους

Πρώτο μέρος

1.          Φωνές αγαπημένες. Κείμενα, επιμέλεια: Ελένη Καρασαββίδου

2.          Εισήγηση της κας Λειψιστινού για τη σχέση Βαφόπουλου και Καβάφη

3.          Περιμένοντας τους βαρβάρους (Δραματοποιημένο)

4.          Γενικά και επιγραμματικά για Καβάφη από Αλέκο Τζιόλα.

Δεύτερο μέρος

(Απαγγελίες, δραματοποιήσεις, μουσικές προσεγγίσεις)

Πρώτη κατηγορία ποιημάτων: Της μοίρας

1.          Τελειωμένα (Απαγγελία)

2.          Η διορία του Νέρωνος (Απαγγελία)

3.          Voices (Τραγούδι Αλέξανδρου Καρόζα)

4.          Τρώες (Απαγγελία)

5.          Αιμιλιανός Μονάη, Αλεξανδρεύς, 628–655 μ.Χ. (Απαγγελία)

6.          Η πόλις (Δραματοποίηση)

7.          Μελαγχολία του Ιάσονος Κλεάνδρου … (Απαγγελία)

8.          Τα κεριά (Τραγούδι Μίμη Πλέσσα)

9.          Τείχη (Δραματοποίηση)

10.     Παράθυρα (Δραματοποίηση)

Δεύτερη κατηγορία ποιημάτων: Της ζωής

11.     Θάλασσα του πρωιού (Τραγούδι Δήμου Μούτση)

12.     Όσο μπορείς (Απαγγελία)

13.     Απολείπειν ο θεός Αντώνιον (Τραγούδι Δήμου Μούτση)

14.     Του πλοίου (Απαγγελία)

15.     Για να ‘ρθουν (Τραγούδι Μπάμπη Κουλούρα)

16.     Μια νύχτα (Απαγγελία)

17.     Επέστρεφε (Τραγούδι Μπάμπη Κουλούρα)

18.     Πολύ σπανίως (Απαγγελία)

19.     Γκρίζα (Τραγούδι Χρίστου Νικολόπουλου)

20.     Όταν διεγείρονται (Απαγγελία)

21.     Δεκέμβρης 1903 (Τραγούδι Σωκράτη Μάλαμα)

Τρίτη κατηγορία ποιημάτων: Της πολιτικής σκέψης

(Σχόλια από Αλέκο Τζιόλα)

22.     Απιστία (Δραματοποίηση)

23.     Αρρώστια του Κλείτου (Απαγγελία)

24.  27 Ιουνίου1906, 2 μ.μ.

25.     Δυνάμωσις (Τραγούδι Δημήτρη Παπαδημητρίου)

26.     Αλεξανδρινοί βασιλείς (Δραματοποίηση)

27.     Τα δ’ άλλα εν Άδου τοις εκεί μυθήσομαι (Τραγούδι Δ. Παπ/μητρίου)

28.     Ο ήλιος του απογεύματος(Απαγγελία)

29.     Η τράπεζα του μέλλοντος (Τραγούδι Δ. Παπαδημητρίου)

30.     Όποιος απέτυχε (Δραματοποίηση)

31.     Πρόσθεσις (Απαγγελία)

32.     Ας φρόντιζαν (Δραματοποίηση)

33.     Εν μεγάλη ελληνική αποικία, 200 π.Χ. (Τραγούδι και απαγγελία)

Λέξω προς αιθέρα*

Καλώστος Σταύρος           (φωνή, μπαγλαμάς)
Καπράλος Χρήστος           (φωνή, πνευστά)
Καράνταης Χρήστος         (φωνή)
Καρκαλέτσης Θεολόγης    (κιθάρα, λαούτο)
Μαδεμλή Μάγδα                (κρουστά)
Ματζάρη Ελένη                   (φωνή, κιθάρα)
Μπεχλιβάνη Αθανασία      (φωνή)
Παπαστεργίου  Γιάννης     (βιολί, μαντολίνο)
Σεβαστίδου Μαρία              (φωνή)
Στεφαδούρος Μιχάλης       (πιάνο, κρουστά)  
Τζιόλας Αλέκος                   (φωνή)

Θεατρικό εργαστήρι «Οραματιστές» Δ. Θέρμης

Βάσω Ανθοπούλου

Δέσποινα Μανούδη

Ελευθερία Νάκου

Μαρία Παυλίδου

Σμαρώ Τσιφουτίδου

Τζένη Σταθοπούλου

Δήμητρα Τσάκου (σκηνοθέτις)

Ελένη Καρασαββίδου: Διδ. Διαπολιτισμικής Λογοτεχνίας του Α.Π.Θ. και συγγραφέας

* Το μουσικό σχήμα «Λέξω προς Αιθέρα» αποτελείται  κυρίως από εκπαιδευτικούς, ερασιτέχνες στη μουσική, που ξεκίνησε τη διαδρομή του τραγουδώντας τραγούδια του Αλέκου Τζιόλα.  Στην πορεία του οι υποχρεώσεις διευρύνθηκαν και στο πρόγραμμα των πολιτιστικών του δραστηριοτήτων περιλαμβάνονται πια και θεματικές συναυλίες ,όπως για Σμύρνη και Θεσσαλονίκη, που πραγματοποιήθηκε στις 7.1.13 εδώ στο Βαφοπούλειο, ή για την Παιδεία, που θα γίνει επίσης  εδώ.